Nobel w dziedzinie ekonomii dla Amerykanina Richarda H. Thalera

2017-10-09, 14:04 aktualizacja: 2018-09-26, 19:58
epa06254258 A screen shows the picture of US economist Richard H. Thaler, USA, who won the 2017 Sveriges Riksbank (Swedish central bank) prize in Economic Sciences in memory of Alfred Nobel 'for his contributions to behavioral economics', at the Royal academy of science in Stockholm, 09 October 2017. EPA/Henrik Montgomery *** SWEDEN OUT *** SWEDEN OUT PAP/EPA/Henrik Montgomery
epa06254258 A screen shows the picture of US economist Richard H. Thaler, USA, who won the 2017 Sveriges Riksbank (Swedish central bank) prize in Economic Sciences in memory of Alfred Nobel 'for his contributions to behavioral economics', at the Royal academy of science in Stockholm, 09 October 2017. EPA/Henrik Montgomery *** SWEDEN OUT *** SWEDEN OUT PAP/EPA/Henrik Montgomery
Amerykanin Richard H. Thaler z Uniwersytetu Chicagowskiego został laureatem tegorocznej Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii "za wkład w ekonomię behawioralną" - ogłosiła w poniedziałek Królewska Szwedzka Akademia Nauk.

W uzasadnieniu Akademia napisała, że Thaler "uwzględnia realistyczne założenia psychologiczne w swych analizach dotyczących podejmowania decyzji ekonomicznych". "Badając konsekwencje ograniczonej racjonalności, preferencji społecznych i braku samokontroli wykazuje, jak te cechy ludzkie systematycznie wpływają na indywidualne decyzje a także wyniki rynkowe" - czytamy w komunikacie.

"On (Thaler) sprawił, że nauka stała się bardziej ludzka" - podkreślił sekretarz generalny Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk Goran K. Hansson.

Thaler rozwinął tzw. teorię rachunkowości umysłowej, która wyjaśnia, jak ludzie upraszczają decyzje finansowe, tworząc oddzielne konta w swojej świadomości. Według Amerykanina człowiek podejmuje decyzję w odniesieniu do jednego konkretnego konta, a nie w odniesieniu do wszystkich swoich zasobów.

Efekt własności

Naukowiec wykazał także, że tzw. niechęć do straty może wyjaśnić, dlaczego bardziej cenimy rzeczy, których jesteśmy właścicielami - ten fenomen nazwał efektem własności.

Thaler jest jednym z założycieli badań behawioralnych finansów i badał, jak ograniczenia poznawcze inwestorów mogą wpłynąć na rynki finansowe.

Noblista zajmuje się także preferencjami społecznymi. W swoich badaniach wykazał, jak poczucie sprawiedliwości konsumentów może odwieść przedsiębiorstwa od zamiaru podnoszenia cen w okresach zwiększonego popytu, ale nie w okresach rosnących kosztów. Wspólnie z laureatami ekonomicznego Nobla z 2002 roku Danielem Kahnemanem oraz Jackiem Knetschem zaprojektował grę dyktator - narzędzie eksperymentalne, które było później wykorzystywane przez naukowców na całym świecie do badania postaw fair.

Innym obszarem zainteresowań Thalera jest kwestia obserwowanego u człowieka braku samokontroli. Badania Amerykanina rzuciły nowe światło na kwestię, dlaczego ludziom trudno jest dotrzymywać postanowień noworocznych. Wykazał on, że często z powodu krótkoterminowych pokus jesteśmy w stanie porzucić nasze długoterminowe zamiary - np. więcej oszczędzać na starość lub żyć zdrowiej.

  Thaler: wydam nagrodę w najbardziej irracjonalny sposób, w jaki tylko będzie to możliwe

72-letni Thaler był uważany za jednego z faworytów do Nagrody Nobla. Zapytany przez dziennikarzy, w jaki sposób wyda 9 mln koron nagrody (ok. 940 tys. euro), odpowiedział, że "w najbardziej irracjonalny sposób, w jaki tylko będzie to możliwe".

Nagroda Banku Szwecji im. Alfreda Nobla, zwana Nagrodą Nobla w dziedzinie ekonomii, została ustanowiona dopiero w 1968 roku w drodze wyjątku z okazji 300-lecia utworzenia Banku Szwecji (Sveriges Riksbank), czyli szwedzkiego banku centralnego.

W testamencie zmarły w 1896 roku wynalazca dynamitu Alfred Nobel wspomniał jedynie o nagrodzie z medycyny, fizyki, chemii, literatury oraz za działalność na rzecz pokoju. W tych dziedzinach prestiżowe laury ogłaszane są od 1901 roku.

Nobel z ekonomii jest przyznawany przez niezależny komitet Szwedzkiej Królewskiej Akademii Nauk. W przeszłości komitet najczęściej doceniał osiągnięcia w makroekonomii. Bywało, że wyróżnienie trafiało także do psychologów lub politologów, o ile ich odkrycia miały znaczenie dla funkcjonowania gospodarki. W zdecydowanej większości noblowski laur otrzymywali Amerykanie.

Ekonomiczny Nobel jako nagroda, o której nie wspomina Alfred Nobel w swoim testamencie, budzi kontrowersje. W Szwecji uważa się, że Fundacja Noblowska popełniła błąd, zgadzając się na wyróżnienie w dodatkowej kategorii. Alfred Nobel, mimo że na swoich wynalazkach dorobił się fortuny, bardziej niż ekonomią interesował się sprawami społecznymi. Przez długi czas na powstanie nagrody w dziedzinie ekonomii nie zgadzała się rodzina Nobla. Niechętny był także Norweski Komitet Noblowski przyznający Pokojową Nagrodę Nobla. W latach 90. w Szwecji postulowano nawet rezygnację z przyznawania tej nagrody.

Podkreśla się jednak, że ekonomiczny Nobel jest nagradzany za osiągnięcia, które mają bezpośredni wpływ na życie człowieka.

Laureaci ekonomicznego Nobla, tak jak inni nobliści, uczestniczą w ceremonii wręczenia nagrody 10 grudnia w rocznicę śmierci Alfreda Nobla w sztokholmskiej filharmonii oraz w uroczystym bankiecie w Ratuszu. Mają także obowiązek wygłosić wykład dla publiczności.

Ze Sztokholmu Daniel Zyśk (PAP)

zys/ jhp/ ap/