Wiceminister o reformie prawa autorskiego. „To odpowiedź na wyzwania ery cyfrowej”
Brak przepisów umożliwiających blokowanie stron internetowych zawierających treści pirackie, problem generatywnej sztucznej inteligencji wymienił wiceminister kultury Maciej Wróbel wśród największych wyzwań, związanych z ochroną praw autorskich, podczas środowego posiedzenia sejmowej Komisji Kultury.
Wiceminister kultury przedstawił informację na temat możliwości systemowych rozwiązań w zakresie zmian w prawie autorskim, związanych z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, możliwości wprowadzenia opłat kompensujących skutki zwielokrotniania utworów dla twórców i artystów wykonawców w ramach własnego użytku osobistego w świetle nowych technologii, a także efektów prac Forum Prawa Autorskiego.
- Najważniejszym zrealizowanym punktem jest przyjęcie nowelizacji z 26 lipca 2024 r., wdrażającej do polskiego prawa dwie dyrektywy, adoptujące prawo autorskie do realiów jednolitego rynku cyfrowego. W efekcie tej nowelizacji została przeprowadzona kompleksowa reforma prawa autorskiego, będąca odpowiedzią na wyzwania ery cyfrowej i masową eksploatację utworów w mediach społecznościowych i wyszukiwarkach internetowych - zaznaczył, przypominając, że „wskutek zaniedbań dotyczących terminowości prac rządu poprzedniej kadencji, Komisja Europejska pozwała Polskę przed Trybunał Sprawiedliwości, wskutek czego w ubiegłym roku zapłaciliśmy z budżetu ministra kultury kary równowartości 16,5 mln euro”.
Jak dodał, wznowiono prace Forum Prawa Autorskiego. - W odpowiedzi na postulaty i opinie wyrażane na Forum, przygotowaliśmy program dalszych prac legislacyjnych (...). Mając na uwadze najbardziej potrzebne systemowe zmiany prawa autorskiego, kluczowe w naszej ocenie są trzy wyzwania: brak przepisów umożliwiających skuteczne i szybkie blokowanie stron internetowych zawierających treści pirackie, brak nowoczesnego systemu kompensaty dozwolonego użytku prywatnego, brak nowelizacji rozporządzenia ministra kultury z 2003 r. o opłacie reprograficznej oraz problem generatywnej sztucznej inteligencji - wyliczył.
Wiceszef MKiDN mówił o wznowieniu działań międzyresortowego zespołu antypirackiego. - Wypracowaliśmy modele procedur blokowania statycznego, dynamicznego i w czasie rzeczywistym stron zawierających treści pirackie, zapewniając odpowiedni udział sądów oraz UKE (...) Prace te zostały czasowo zawieszone w oczekiwaniu na rezultat prac legislacyjnych, rozpoczętych przez Ministerstwo Cyfryzacji, które w projekcie ustawy wdrażającej unijny akt o usługach cyfrowych DSA przedłożyło Sejmowi projekt uregulowania zasad blokowania dostępu do nielegalnych treści, w tym treści chronionych prawem autorskim. 9 stycznia prezydent zawetował jednak tę ustawę - przypomniał, dodając, że planowany jest powrót do prac w ramach zespołu antypirackiego i przygotowanie dotyczących prawa autorskiego przepisów, które mogłyby zostać wprowadzone do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. - Prace te chcemy sfinalizować do końca marca - zapowiedział.
Wróbel przypomniał, że MKiDN w połowie ub. roku przygotowało projekt nowelizacji rozporządzenia dotyczącego tak zwanych czystych nośników, po czym skierowało go do konsultacji publicznych i uzgodnień międzyresortowych. Projekt przewiduje wprowadzenie opłat ponoszonych przez producentów i importerów sprzętu, takiego jak smartfony, tablety, komputery, w wysokości 1 proc. Z punktu widzenia resortu kultury kluczowe jest „aby zapewnić, by środki z opłat trafiały do uprawnionych twórców, artystów, producentów, wydawców i nie były zatrzymywane na kontach organizacji zbiorowego zarządzania”. Regulacje te miałyby wejść w życie w 2026 r.
Minister podjął też kwestię generatywnej sztucznej inteligencji w prawie autorskim, zauważając, że prawo unijne podeszło do niego w sposób, który „budzi coraz więcej wątpliwości”. - Dyrektywa DSM z 2019 r. (...) nie przewidziała, choćby fakultatywnie, żadnego mechanizmu wynagradzania lub kompensaty. Dyrektywa pozwala uprawnionym wyłączyć swoje utwory z dozwolonego użytku, ale wciąż nie ma pewności, czy te oświadczenia są skuteczne i respektowane przez firmy, tworzące algorytmy AI. Brakuje informacji o konkretnych utworach, wykorzystywanych do uczenia maszynowego, co istotnie ogranicza uprawnionym dochodzenie ewentualnych roszczeń o nieuprawnione korzystanie z ich twórczości - wyliczał Wróbel.
Zdaniem wiceszefa MKiDN, ustawodawca krajowy, „wydaje się tu mieć związane ręce”. - Bez zmiany prawa unijnego wprowadzenie rozwiązań istotnie zmieniających zasady korzystania z dozwolonego użytku może rodzić odpowiedzialność państwa za niewłaściwe wdrażanie prawa unijnego. Komisja Europejska zapowiedziała przegląd dyrektywy DSM i będzie to chyba najlepsza okazja, by podjąć próbę modyfikacji istniejących rozwiązań, aby lepiej zabezpieczyć interesy środowisk kreatywnych - dodał.
Jak wyjaśniał minister, prace w obszarze prawa autorskiego będą koncentrować się na wprowadzeniu nowelizacji prawa autorskiego, w ramach której zostanie zwiększone o 100 proc. dofinansowanie wynagrodzeń za użyczenia biblioteczne, nowelizacji rozporządzenia ministra kultury dotyczącej sprawozdawczości organizacji zbiorowego zarządzania, nowelizacji technicznej obu ustaw regulujących prawo autorskie i zbiorowy zarząd prawami.
W trakcie dyskusji głos zabrał także b. minister kultury Piotr Gliński (PiS). - Wszyscy wiemy, że najprawdopodobniej nic się nie stanie. Znowu nie mamy przedstawicieli Ministerstwa Cyfryzacji na sali. A oni są tu graczem dość istotnym, zadałbym panu ministrowi pytanie jak ocenia szanse na realizację tych rozwiązań. Jakie jest stanowisko Ministerstwa Cyfryzacji w tej kwestii, co powoduje, że w tej chwili mamy zmianę interpretacji mówiącej, że te nowelizacje dotyczące sztucznej inteligencji są zależne od wprowadzenia rozwiązań europejskich. W związku z tym są odsunięte w czasie i czy prawdą jest, że istnieje konieczność rozwiązań dotyczących opłaty reprograficznej, uzależnionej od ustawy, czy też nie? Jeżeli to ma zależeć od Europy, to nie będzie tych rozwiązań - ocenił.
Odpowiadając na pytania członków komisji i zaproszonych gości Wróbel zapewnił, że MKiDN „jest zdeterminowane, by te kwestie uregulować”. Przypomniał także, że w najbliższym czasie zapadną decyzje na szczeblu europejskim. (PAP)
pj/ dki/ know/
