Menopauza wiąże się ze zmianami w mózgu przypominającymi alzheimera
Menopauza wiąże się ze zmniejszeniem objętości istoty szarej w kluczowych obszarach mózgu, a także ze zwiększonym poziomem lęku i depresji oraz trudnościami ze snem – informuje pismo „Psychological Medicine”.
Czym jest menopauza i jakie daje objawy
Menopauza to okres w życiu kobiety, w którym miesiączki ustępują z powodu niższego poziomu hormonów. Zazwyczaj dotyka ona kobiety w wieku od 45 do 55 lat. Typowe dolegliwości tego okresu to uderzenia gorąca, obniżony nastrój i problemy ze snem. Już wcześniej łączono menopauzę z pogorszeniem funkcji poznawczych - pamięci, uwagi i języka.
Aby przeciwdziałać skutkom menopauzy – zwłaszcza objawom depresyjnym i problemom ze snem – wielu kobietom przepisuje się hormonalną terapię zastępczą (HTZ). W Anglii w 2023 roku leczenie to przepisano 15 proc. kobiet. Wciąż jednak wiedza na temat wpływu menopauzy i późniejszego stosowania HTZ na mózg, funkcje poznawcze i zdrowie psychiczne jest ograniczona.
Analiza danych z brytyjskiego Biobanku
Naukowcy z Cambridge University przeanalizowali dane z brytyjskiego Biobanku dotyczące prawie 125 tys. kobiet, które podzielono na trzy kategorie: kobiety przed menopauzą, kobiety po menopauzie, które nigdy nie stosowały HTZ, oraz kobiety po menopauzie, które stosowały HTZ.
Oprócz odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszach dotyczących ich doświadczeń z menopauzą, samooceny zdrowia psychicznego, wzorców snu i ogólnego stanu zdrowia, niektóre uczestniczki wzięły udział w testach poznawczych, w tym testach pamięci i czasu reakcji. Około 11 tys. uczestniczek poddano również badaniu metodą rezonansu magnetycznego (MRI), co pozwoliło badaczom przyjrzeć się strukturze ich mózgów.
Średni wiek wystąpienia menopauzy wśród uczestniczek wynosił około 49,5 roku, podczas gdy średni wiek kobiet, którym przepisano HTZ i rozpoczęły leczenie, wynosił około 49 lat.
Zdrowie psychiczne kobiet po menopauzie
Kobiety po menopauzie częściej niż kobiety przed menopauzą szukały pomocy u lekarza rodzinnego lub psychiatry w związku z lękiem, nerwicą lub depresją, uzyskiwały też wyższe wyniki w kwestionariuszach dotyczących objawów depresji i częściej otrzymywały leki przeciwdepresyjne.
Chociaż kobiety z grupy stosującej HTZ miały większe nasilenie lęku i depresji w porównaniu z grupą niestosującą HTZ, dalsza analiza wykazała, że te różnice w objawach występowały już przed menopauzą. Zdaniem autorów możliwe jest, że w niektórych przypadkach lekarz rodzinny mógł przepisać kobiecie terapię, przewidując nasilenie objawów menopauzy.
Kobiety po menopauzie częściej zgłaszały bezsenność, krótszy sen i uczucie zmęczenia. Kobiety stosujące HTZ zgłaszały uczucie największego zmęczenia ze wszystkich trzech grup, mimo że nie było różnicy w długości snu między tymi kobietami a kobietami po menopauzie niestosującymi leków.
Znaczenie wsparcia i stylu życia
Dr Christelle Langley z Cambridge University powiedziała: „Większość kobiet przechodzi menopauzę i może to być wydarzenie zmieniające życie, niezależnie od tego, czy stosują HTZ, czy nie. Zdrowy styl życia – na przykład ćwiczenia, aktywność fizyczna i zdrowa dieta – jest szczególnie ważny w tym okresie, aby złagodzić niektóre z jej skutków. Wszyscy musimy jednak być bardziej wyczuleni nie tylko na zdrowie fizyczne, ale także psychiczne kobiet w okresie menopauzy i rozpoznawać, kiedy zmagają się z problemami. Nie powinno być wstydu w mówieniu innym o tym, przez co się przechodzi i proszeniu o pomoc”.
Menopauza wydawała się również wpływać na funkcje poznawcze. Kobiety po menopauzie, które nie stosowały HTZ, miały wolniejszy czas reakcji niż kobiety, które jeszcze nie rozpoczęły menopauzy lub stosowały HTZ. Nie było jednak istotnych różnic między tymi trzema grupami, jeśli chodzi o zadania pamięciowe.
Dr Katharina Zühlsdorff z Wydziału Psychologii Uniwersytetu Cambridge powiedziała: „Wraz z wiekiem nasz czas reakcji staje się wolniejszy – to po prostu część naturalnego procesu starzenia, który dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Wyobraź sobie, że ktoś zadaje ci pytanie w quizie – chociaż nadal możesz udzielić prawidłowej odpowiedzi jako młoda osoba, młodsze osoby bez wątpienia osiągnęłyby to znacznie szybciej. Menopauza wydaje się przyspieszać ten proces, ale HTZ wydaje się go hamować, nieznacznie spowalniając proces starzenia”.
Zmiany w strukturze mózgu po menopauzie
W obu grupach kobiet po menopauzie naukowcy zaobserwowali znaczące zmniejszenie objętości istoty szarej – tkanki mózgowej, która zawiera ciała komórek nerwowych i pomaga przetwarzać informacje, kontrolować ruch oraz zarządzać pamięcią i emocjami.
W szczególności różnice te wystąpiły w hipokampie (odpowiedzialnym za tworzenie i przechowywanie wspomnień), korze entorhinalnej („bramie” przekazującej informacje między hipokampem a resztą mózgu) oraz przedniej korze obręczy (części mózgu, która pomaga zarządzać emocjami, podejmować decyzje i koncentrować uwagę).
„Obszary mózgu, w których zaobserwowaliśmy te różnice, to te, które są zazwyczaj dotknięte chorobą Alzheimera. Menopauza może sprawić, że kobiety będą bardziej podatne na tę chorobę w późniejszym okresie. Choć nie jest to pełna historia, może to pomóc wyjaśnić, dlaczego obserwujemy prawie dwa razy więcej przypadków demencji u kobiet niż u mężczyzn” - dodała głowna autorka badania prof. Barbara Sahakian.
Paweł Wernicki (PAP)
pmw/ agt/ ep/
