Prezydent opublikował decyzję o wecie do ustawy o SAFE
Na stronach prezydenckich w piątek wieczorem opublikowano decyzję prezydenta Karola Nawrockiego o zawetowaniu ustawy wdrażającej program unijnych pożyczek na obronność SAFE. W uzasadnieniu czytamy m.in. o naruszeniu suwerenności Polski i przekazaniu kolejnych kompetencji państwa Unii Europejskiej.
O wecie do ustawy o SAFE prezydent poinformował w czwartkowym orędziu. - Nigdy nie podpiszę ustawy, która uderza w naszą suwerenność, niezależność, bezpieczeństwo ekonomiczne i militarne - powiedział Nawrocki.
Zawetowana ustawa zakładała stworzenie zarządzanego przez Bank Gospodarstwa Krajowego Finansowego Instrumentu Zwiększenia Bezpieczeństwa, za pośrednictwem którego rząd mógłby korzystać z pieniędzy z SAFE - unijnego instrumentu nisko oprocentowanych pożyczek na szybkie zwiększenie obronności państw UE.
W piątek wieczorem na stronach prezydenckich opublikowano decyzję prezydenta o wecie wraz z uzasadnieniem. „Ustawa wraz z rozporządzeniem SAFE (unijnym - PAP) w sposób nieuprawniony ingerują w konstytucyjną zasadę zwierzchnictwa Narodu (art. 4 Konstytucji), zwłaszcza w aspekcie spraw nieprzekazanych UE w traktatach i zasady zachowania suwerenności w procesie integracji europejskiej, ingerują w cywilną kontrolę nad Siłami Zbrojnymi RP oraz w kompetencje prezydenta RP w zakresie zwierzchnictwa nad Siłami Zbrojnymi RP” - czytamy.
Według uzasadnienia do weta ustawa pozwala na przejęcie przez organy UE „kompetencji organów władzy państwowej w postaci współdecydowania o uzbrojeniu i sprzęcie wojskowym Sił Zbrojnych RP, tj. kompetencji wyłącznej organów władzy państwowej RP” i jest przez to niezgodna z art. 90 konstytucji dot. przekazywania niektórych kompetencji organów władzy organizacjom międzynarodowym.
Jak wskazano w uzasadnieniu, zakres przekazywanych kompetencji narusza „granice integracji wyznaczonej przez tożsamość konstytucyjną RP” - czyli przede wszystkim kompetencji dot. bezpieczeństwa, składających się na „istotę suwerenności” państwa. Według prezydenta, przyjęcie ustawy stwarzałoby groźbę powstania nowej kompetencji UE, polegającej na udziale organów unijnych w decydowaniu o wyposażeniu Wojska Polskiego.
„Czym innym jest koordynowanie polityk zbrojeniowych samodzielnie przez państwa, a czym innym jest ustalanie przez UE polityki zbrojeniowej UE wykonywanej przez państwa członkowskie” - czytamy.
„Z punktu widzenia obowiązującej Konstytucji, w moim głębokim przeświadczeniu, państwo, w którym podmiot zewnętrzny współdecyduje w sprawie wyposażenia jego armii w uzbrojenie i sprzęt bojowy na kwotę ponad 180 mld zł, nie jest państwem suwerennym (niezawisłym) - nie jest państwem, które samodzielnie stanowi o swoim losie” - napisano w uzasadnieniu.
Wskazano również, że w ramach mechanizmu SAFE państwo musi dwa razy w roku przedłożyć wniosek o wypłatę raty pożyczki do KE. „KE ocenia kompletność, poprawność i spójność wniosku o płatność. W przypadku pozytywnej oceny spełnienia warunków określonych w rozporządzeniu SAFE, KE przyjmuje bez zbędnej zwłoki decyzję pozwalającą na wypłatę raty pożyczki, ale ocena KE nie musi być pozytywna” - wskazuje uzasadnienie.
„Od negatywnej oceny KE państwu-pożyczkobiorcy nie przysługuje środek zaskarżenia do sądu, tj. w tym postępowaniu nie ma zastosowania art. 45 Konstytucji RP ani też nie mają zastosowania inne przepisy prawa polskiego składające się na system kontroli legalności działania organów władzy publicznej. W świetle powyższego, w postępowaniu pożyczkowym w sprawie SAFE, organy UE działają w sposób władczy” - ocenił prezydent w dokumencie.
Jak czytamy, KE w mechanizmie SAFE stosuje „mechanizm warunkowości, który jest mechanizmem prawnie niedookreślonym, pozwalającym na dowolne, arbitralne wiązanie państwa-pożyczkobiorcy tzw. kamieniami milowymi”. „Władcze działanie KE w ramach programu SAFE (...) jest nie do pogodzenia z zasadą suwerenności państwowej” - dodano.
„Rozporządzenie SAFE pozwala KE dowolnie zawieszać wypłatę rat pożyczki i warunkować wypłatę od wykonania przez Polskę kolejnych, nowych warunków, różnego rodzaju dynamicznie rozwijanych i modyfikowanych tzw. kamieni milowych” - zaznaczono. Według prezydenta, taki mechanizm wystąpił już w przypadku programu KPO.
Prezydent powołując się m.in. na przepisy Traktatu o Unii Europejskiej wskazuje, że instytucje UE działają wyłącznie w granicach wyznaczonych traktatami unijnymi - wśród których nie ma kompetencji dot. Sił Zbrojnych RP. Co więcej - według uzasadnienia - zgodnie z art. 90 polskiej konstytucji, żaden polski organ władzy, w tym rząd czy Sejm, nie może tych kompetencji przekazać na zewnątrz. Te przepisy to - jak czytamy - „kotwica suwerenności” RP.
Ponadto, według prezydenta, zaciągnięcie pożyczki z SAFE o wysokości 43 734 100 805 euro „za nieznaną cenę pożyczki (która, mając na uwadze okres spłaty pożyczki, może być wyższa od głównej sumy pożyczanych pieniędzy) narusza konstytucyjny zakaz zaciągania pożyczek lub udzielania gwarancji i poręczeń finansowych, w następstwie których państwowy dług publiczny przekroczy 60 proc. PKB”.
Według prezydenta, zawetowana ustawa wskazuje Bank Gospodarstwa Krajowego jako podmiot zaciągający pożyczkę z SAFE, podczas gdy tego typu pożyczki zagraniczne zaciągać powinien minister finansów. Prezydent zarzuca także m.in. rządowi, że planowane tempo zawierania umów zbrojeniowych z SAFE - które należy zawrzeć do końca maja - jest „ekspresowe”, zważywszy na to, ile zazwyczaj trwają tego typu procesy.
Nawrocki ocenił, że jest „irracjonalne i wykazujące znamiona nieznajomości podejmowanej tematyki lub działania w złej wierze założenie, że do 30 maja br. można w sposób legalny, gospodarny, rzetelny i celowościowy zawrzeć umowy na zakup uzbrojenia na kwotę ponad 180 mld zł w ramach polskiego przemysłu zbrojeniowego”. Jak czytamy, racjonalne jest natomiast - według Nawrockiego- założenie, że umowy będą zawierane po 30 maja, co będzie się wiązało z transferem środków finansowych znacznej wielkości do podmiotów zagranicznych”. „Otwarte pozostaje zagadnienie, czy odbywałoby to się w sposób legalny, gospodarny, rzetelny i celowościowy” - napisano w uzasadnieniu.
Rząd deklaruje, że po wecie prezydenta SAFE będzie realizowany w ramach działającego w Banku Gospodarstwa Krajowego Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych. Fundusz ten został utworzony na podstawie uchwalonej w marcu 2022 roku (w czasach rządów PiS) ustawy o obronie ojczyzny. Ustawa zakłada, że BGK na potrzeby Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych może zaciągać pożyczki oraz wystawiać obligacje.
Polski wniosek złożony do programu SAFE opiewał na 43,7 mld euro i uzyskał akceptację instytucji unijnych. Tym samym Polska została wskazana jako największy beneficjent programu. Według deklaracji rządu 89 proc. z tych środków miałoby trafić do polskich firm zbrojeniowych.
Sprawa SAFE stała się w ostatnich tygodniach przedmiotem sporu politycznego między rządem i opozycją. Rządzący podkreślali, że niskooprocentowane pożyczki z odroczoną spłatą to niespotykana szansa zarówno na modernizację polskiego wojska, jak i rozbudowę polskiego przemysłu obronnego. Jako dużą szansę dla Wojska Polskiego SAFE postrzegali także generałowie, w tym szef Sztabu Generalnego gen. Wiesław Kukuła oraz szef odpowiedzialnej za zakupy sprzętu Agencji Uzbrojenia gen. Artur Kuptel.
Opozycja - w tym PiS i Konfederacja - zgłaszała wątpliwości; ze sceptycyzmem spotkały się deklaracje rządu dot. wydania 89 proc. środków z SAFE w Polsce. Opozycja twierdziła również, że w programie został zaszyty „jakiś mechanizm warunkowości”, który pozwoli KE ingerować w polską politykę obronną.(PAP)
mml/ rbk/ grg/
