Schudrich: pamięć o zbrodni w Jedwabnem powinna jednoczyć
Pamięć o zbrodni w Jedwabnem powinna łączyć - podkreślił w piątek naczelny rabin Polski Michael Schudrich w 85. rocznicę mordu Żydów w tej miejscowości. Według ustaleń IPN dokonali go Polacy z inspiracji Niemców. Przy pomniku upamiętniającym pomordowanych odmówiono modlitwy i złożono kwiaty.
Pomnik stoi w Jedwabnem od 25 lat. Ustawiono go na 60. rocznicę mordu w Jedwabnem, gdy po śledztwie IPN ówczesny prezydent RP Aleksander Kwaśniewski przeprosił za tę zbrodnię. Śledztwo było efektem publikacji książki Jana Tomasza Grossa „Sąsiedzi”, w której napisał, że 10 lipca 1941 r. w Jedwabnem Polacy zamordowali 1,6 tys. Żydów. IPN ustalił, że było to co najmniej 340 osób.
W miejscu dzisiejszego pomnika stała stodoła, w której spalono Żydów. Teren wokół niego jest otoczony kamiennymi blokami. W piątek nad całym tym miejscem organizatorzy uroczystości z warszawskiej Gminy Wyznaniowej Żydowskiej postawili plenerowy namiot. Padał deszcz. Ze względów bezpieczeństwa miejsce było wygrodzone barierkami i nadzorowane przez służby.
"To jest okazja dla nas: żałować razem i pamiętać"
W uroczystościach wzięli udział m.in. liczna delegacja warszawskiej gminy wyznaniowej, dyplomaci, marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty, marszałek Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska, przedstawiciel prezydenta RP Wojciech Kolarski, wiceprezes IPN Mateusz Szpytma, parlamentarzyści, duchowni różnych wyznań. Nie było żadnych oficjalnych przemówień.
- To jest okazja dla nas: żałować razem i pamiętać. Kiedy pamiętamy, jest szansa, że możemy zbudować lepszy świat dla naszych dzieci i wnuków - powiedział krótko rabin Michael Schudrich w trakcie uroczystości pod pomnikiem.
Schudrich podkreślił potem w rozmowie z dziennikarzami, że pamięć o Jedwabnem powinna jednoczyć, a uroczystości są wyrazem pamięci, modlitwą za - jak powiedział - setki zamordowanych obywateli Polski wyznających judaizm.
Rabin przyznał, że ze smutkiem przyjął odbywające się w sąsiedztwie manifestacje skrajnej prawicy podważającej ustalenia śledztwa IPN, według których mordu dokonali Polacy. - Jak usłyszałem, że jest taka opozycja dla naszej ceremonii, która jest modlitwą, myślałem: co to znaczy być przeciwko modlitwie. Czy oni są takimi skrajnymi ateistami? To jest jedyne tłumaczenie - powiedział. - Kto wie, być może za rok będziemy mogli się modlić wszyscy razem - dodał Schudrich.
Demonstracje skrajnej prawicy
W trakcie oficjalnych uroczystości pod pomnikiem na pobliskich działkach spotkania prowadzili przedstawiciele środowisk skrajnie prawicowych.
Środowiska Konfederacji Korony Polskiej Grzegorza Brauna i skrajnie prawicowego pisma „Najwyższy Czas” postawili kilkumetrowy krzyż ze swoją tablicą. Odsłonił ją Grzegorz Braun. Stały tam również banery z żądaniem ekshumacji: „Skończyć ekshumację = skończyć z oszczerstwami pseudohistoryków wobec Polaków”. Postawiono podobizny Michaela Schudricha, historyka Jana Tomasza Grossa oraz byłych prezydentów RP: Lecha Kaczyńskiego, Bronisława Komorowskiego i Aleksandra Kwaśniewskiego, z określeniem „kłamca jedwabieński”.
Na innej działce, gdzie w 2025 r. środowiska skupione wokół Wojciecha Sumlińskiego postawiły - również na prywatnym terenie - swoje miejsce pamięci, odbywało się spotkanie z prelekcjami. Na ośmiu kamieniach tworzących, jak napisano, „pomnik prawdy o zbrodni w Jedwabnem” znajdują się tablice kwestionujące to, że zbrodni dokonali Polacy. Zbrodnię w Jedwabnem nazywają niemiecką. Przed 10 lipca stanęły tam także na metalowych stelażach trzy banery z biało-czerwonym tłem oraz napisami: „Miejsce Pamięci Ziemia nie Kłamie”, „We demand exhumation” i „Żądamy ekshumacji”.
Sumliński powiedział w piątek dziennikarzom, że trwa zbiórka podpisów pod wnioskiem o wznowienie ekshumacji w Jedwabnem. Przypomniał, że taka zbiórka była już prowadzona kilka lat temu. Dodał, że chodzi o to, aby wyjaśnić do końca, ile osób zamordowano, szczątki ilu osób są w miejscu pomnika i jak one zginęły.
- To jest dyskusja nie na demonstrację, nie na prowokację - powiedział dziennikarzom o ekshumacji rabin Schudrich. Jego zdaniem to temat na to, by usiąść do stołu i o tym rozmawiać. Zapytany, czy widzi taką możliwość, odpowiedział, że „zawsze jest szansa na rozmowę”.
- Ja nie mówię, że ona się odbędzie. Mówię, że warto rozmawiać - dodał rabin. Podkreślił, że rozmowa mogłaby wyjaśnić, dlaczego jedna strona chce ekshumacji, a on mógłby wyjaśnić, dlaczego od 25 lat mówi ekshumacji „nie”. Dodał, że demonstracja nie prowadzi do żadnych rezultatów, co podsumował któtkim „szkoda”.
Według opublikowanych w 2003 roku wyników śledztwa IPN mordu „nie mniej niż 340 Żydów” 10 lipca 1941 r. dokonała w Jedwabnem grupa miejscowej polskiej ludności cywilnej z inspiracji Niemców. (PAP)
kow/ agzi/ miś/ ppa/ ał/
