Debata „Bezpieczna Europa”, czyli studenci pytają o kopułę antyrakietową i zbrojenia
Przyspieszenie inwestycji w unijny przemysł zbrojeniowy, wdrożenie rozwiązań usprawniających przemieszczanie wojsk (tzw. „wojskowe Schengen”) oraz budowa odporności na zagrożenia hybrydowe - to główne tematy debaty „Bezpieczna Europa” zorganizowanej przez Biuro Parlamentu Europejskiego w Polsce oraz Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej.
Otwierając dyskusję Angelika Chomicka z gabinetu unijnego komisarza ds. obrony i przestrzeni kosmicznej Andriusa Kubiliusa zwróciła uwagę na zmianę realiów geopolitycznych po pełnoskalowej agresji Rosji na Ukrainę w 2022 r. Opisując obecny stan bezpieczeństwa Unii Europejskiej, wskazała że „nie jesteśmy w stanie wojny, ale też nie jesteśmy w stanie pokoju”.
Przysłuchującym się debacie studentom Chomicka przypomniała, że wojna w Ukrainie wymusiła na Unii Europejskiej podjęcie historycznych decyzji, mimo że kwestie obronne spoczywały dotąd głównie na państwach członkowskich. Wskazała, że od 1 grudnia 2024 r. w Komisji Europejskiej funkcjonuje pierwszy w historii komisarz ds. obrony i przestrzeni kosmicznej, którym został Andrius Kubilius (były premier Litwy), a w marcu 2025 r. zaprezentowano Białą Księgę w sprawie obronności europejskiej (Gotowość 2030) oraz plan ReArm Europe.
Przedstawicielka KE dodała, że głównym filarem finansowym wsparcia w obecnym okresie stał się program SAFE opiewający na 150 mld euro w pożyczkach zaciągniętych przez Unię Europejską, z których korzysta obecnie 19 państw członkowskich. Największym beneficjentem programu jest Polska, do której trafi 43,7 mld euro.
Chomicka wskazała także, że w przygotowywanych kolejnych Wieloletnich Ramach Finansowych zaplanowano jakościową zmianę – przejście z modelu pożyczkowego na 131 mld euro w formie bezzwrotnych grantów na cele obronne i kosmiczne w ramach Europejskiego Funduszu Konkurencyjności.
Z kolei europoseł Michał Szczerba zwrócił uwagę na konieczność dostosowania procedur i europejskiego przemysłu obronnego do tempa wyznaczonego przez wrogów UE.
„Unia Europejska, kraje członkowskie Unii Europejskiej produkują, rozwijają swoje technologie nadal w takim trybie, który bym nazwał tryb pokoju. A nasi adwersarze, czy powiedziałbym bezpośrednio wrogowie realizują te wszystkie zadania już w trybie wojny” – zaznaczył eurodeputowany.
Szczerba, który pełni obecnie także funkcję współsprawozdawcy i negocjatora rozporządzenia o mobilności wojskowej, przedstawił studentom założenia tzw. „wojskowego Schengen”:
„Cała regulacja dotycząca mobilności wojskowej polega na tym, że będziemy nasze działania opierać na pozwoleniach stałych (...) w przypadku wojska. Wtedy kiedy jest zagrożenie (...) nie ma czasu na to, żeby każdy kraj wydawał pozwolenie na przejazd wojska i kontrolował te transporty w sposób niezorganizowany” – tłumaczył europoseł.
Dodał, że w sytuacji kryzysowej uruchomienie procedur zmieni priorytety w ruchu drogowym i kolejowym. „Wtedy kiedy uruchamiamy system (...) transport cywilny przestaje być transportem dominującym i to transport wojskowy staje się priorytetem”- wskazał.
Eurodeputowany przypomniał, że spośród czterech głównych unijnych korytarzy mobilności wojskowej aż trzy przebiegają przez terytorium Polski. UE zidentyfikowała 500 tzw. hotspotów (mostów, tuneli), które wymagają wzmocnienia pod kątem ciężkiego sprzętu.
Dlatego, jak zauważył Szczerba, kluczową zasadą wydatkowania funduszy unijnych staje się infrastruktura podwójnego zastosowania (dual-use).
„Każda infrastruktura, która będzie finansowana ze środków europejskich, ma mieć ten walor podwójnego zastosowania dla celów cywilnych, dla celów wojskowych” – wyjaśnił eurodeputowany.
Druga część spotkania została w pełni oddana zgromadzonym na sali studentom m.in. z Akademii Łazarskiego oraz Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, którzy pytali ekspertów m.in. o obronę przeciwrakietową, produkcję amunicji, odporność społeczną oraz relacje UE z USA i Chinami.
Odpowiadając na pytanie o europejskie możliwości ochrony nieba w obliczu zmasowanych ataków rakietowo-dronowych na Ukrainę europoseł Szczerba przypomniał o koncepcji europejskiej kopuły ochronnej oraz wskazał, że 15 mld zł z programu SAFE trafiło na polski program SAN.
Jeden ze studentów zwrócił uwagę na niedobory amunicji artyleryjskiej oraz uzależnienie od dostawców z USA, Korei Płd. czy Izraela. W odpowiedzi Szczerba wskazał, że fundusze z SAFE wspierają m.in. zakłady Mesko w Skarżysku-Kamiennej oraz grupę WB, służąc skalowaniu krajowych mocy produkcyjnych.
Młodzi uczestnicy debaty podnosili też wątek gotowości obywateli państw zachodnich do obrony oraz działań polityków wyłamujących się z jednomyślności UE. Paneliści podkreślali, że podstawą bezpieczeństwa pozostaje artykuł 5. NATO oraz budowanie siły odstraszania.
Debatę „Bezpieczna Europa” zrealizowano w ramach cyklu „Jasne, że Europa”, którego celem jest stworzenie otwartej platformy dialogu, skierowanej przede wszystkim do młodzieży. Organizatorom zależy na stworzeniu przestrzeni, w której młode pokolenie może przyjrzeć się kwestiom bezpieczeństwa z różnych perspektyw i zrozumieć, jak decyzje podejmowane współcześnie wpłyną na ich przyszłość.
