Dłuższy pobyt, wyższe koszty. Jak niedożywienie obciąża szpitale

Leczenie żywieniowe - kluczowy element opieki zdrowotnej w szpitalu, zakładzie opieki długoterminowej oraz w opiece domowej.

Posiedzenie Senackiej Komisji Zdrowia poświęcone leczeniu żywieniowemu pokazało, że według danych klinicznych niedożywienie dotyczy nawet 30-50% [1] pacjentów hospitalizowanych, a odpowiednio prowadzone leczenie żywieniowe może skrócić czas pobytu w szpitalu o kilka dni oraz istotnie ograniczyć ryzyko powikłań.

Eksperci podkreślili, że leczenie żywieniowe to nie tylko wspomaganie terapii, lecz kluczowy element procesu leczenia pacjenta, szczególnie w przypadkach, gdy samodzielne odżywianie jest niemożliwe lub niewystarczające. Obejmuje ono ocenę stanu odżywienia pacjenta oraz dostarczenie koniecznych składników odżywczych - doustnie, dojelitowo lub pozajelitowo - co przyczynia się do poprawy stanu pacjenta, dzięki czemu jego leczenie ma zdecydowanie lepszy efekt, skraca się jego rekonwalescencja i wydłuża przeżycie.

Podczas posiedzenia przedstawiono dane wskazujące, że niedożywienie dotyczy 30-55% pacjentów hospitalizowanych oraz rozwija się u około 30% wcześniej prawidłowo odżywionych chorych w ciągu 14 dni od przyjęcia do szpitala.

Prof. Przemysław Matras, prezes Polskiego Towarzystwa Żywienia Klinicznego, podkreślał, że niedożywienie pozostaje wciąż niedostrzeganym problemem w polskich szpitalach, a jego konsekwencje bezpośrednio wpływają na wyniki leczenia i bezpieczeństwo pacjentów.

„Wczesna ocena stanu odżywienia oraz szybki dostęp do leczenia żywieniowego mogą w istotny sposób poprawić efektywność terapii i zmniejszyć ryzyko powikłań. W tym kontekście leczenie żywieniowe - szczególnie w warunkach domowych, gdzie jest ono konieczne każdego dnia - powinno być traktowane jako procedura ratująca życie, a dostęp do niego nie może być ograniczany limitami” - zaznaczył prof. Matras.

Jednocześnie zaakcentował potrzebę wzmocnienia edukacji personelu medycznego w zakresie leczenia żywieniowego - od etapu studiów po szkolenia podyplomowe.

Prof. Michał Jankowski, koordynator Oddziału Klinicznego Chirurgii Onkologicznej w Centrum Onkologii w Bydgoszczy, podkreślił kluczową rolę żywienia we współczesnej opiece onkologicznej:

„We współczesnych standardach i rekomendacjach właściwe postępowanie żywieniowe jest integralnym elementem opieki nad chorym onkologicznym. Systematyczna ocena stanu odżywienia, wczesna identyfikacja ryzyka niedożywienia oraz wdrożenie i monitorowanie interwencji żywieniowej powinny towarzyszyć choremu na każdym etapie diagnostyki i leczenia, na każdym etapie choroby nowotworowej”.

Przedstawił również wyniki badań prowadzonych w jego oddziale, które pokazują, że wprowadzenie opieki żywieniowej u pacjentów poddawanych okołooperacyjnemu leczeniu radykalnemu raka żołądka pozwala skrócić średni czas pobytu w szpitalu aż o sześć dni Jak zaznaczył prof. Jankowski, kompleksowa opieka żywieniowa, realizowana w sposób ciągły - zarówno w szpitalu, jak i w warunkach ambulatoryjnych oraz domowych - przekłada się na najlepsze wyniki leczenia. Szczególną uwagę zwrócił na konieczność ścisłej, wielodyscyplinarnej współpracy, w tym bezwzględnego udziału dietetyka klinicznego w konsyliach onkologicznych oraz zapewnienia pełnej dostępności procedur i świadczeń żywieniowych w onkologii.

Ze zdaniem ekspertów zgodził się Maciej Sikora, prezes Organizacji Rozwoju Leczenia Żywieniowego (ORLŻ).

„Leczenie żywieniowe to nie luksus ani dodatek do terapii, ale procedura ratująca życie. Inwestycja w odpowiednie żywienie pacjentów przynosi wymierne korzyści kliniczne i finansowe dla całego systemu ochrony zdrowia".

Przedstawił analizy, z których wynikało, że w Polsce 2,5 mln osób rocznie doświadcza niedożywienia związanego z chorobą, co generuje o 78% wyższe koszty leczenia oraz prawie dwukrotnie dłuższą hospitalizację. Skutkuje to dodatkowymi kosztami dla systemu w łącznej wysokości ponad 12 mld zł rocznie [2]. Poprawa dostępności do leczenia żywieniowego mogłaby więc zwrócić się płatnikowi wielokrotnie.

„Dla pacjentów wymagających długoterminowej opieki leczenie żywieniowe w domu jest często kwestią życia i śmierci. System powinien zapewnić im dostęp do tej procedury w sposób ciągły i bez ograniczeń” - przekonywał Tomasz Michałek, dyrektor biura zarządu Koalicji „Na pomoc niesamodzielnym” - Związek Stowarzyszeń.

Wskazał też zasadność włączenia tego świadczenia do katalogu świadczeń gwarantowanych w procedowanym obecnie projekcie ustawy o opiece długoterminowej.

Specjaliści podkreślili, że poprawa stanu odżywienia pacjentów zwiększa ich odporność na choroby, zmniejsza liczbę powikłań, sprzyja gojeniu ran oraz poprawia efekty terapii onkologicznej i chirurgicznej.

Do powyższych kwestii odniósł się wiceminister zdrowia Tomasz Maciejewski, który zaznaczył, że jedną z kluczowych barier jest nadal niewystarczające przygotowanie personelu, obejmujące zarówno ocenę stanu odżywienia, jak i prawidłowe prowadzenie terapii. Jednocześnie poinformował, że w 2025 r. koszty realizacji tych świadczeń wyniosły około 900 mln zł, natomiast wartość nadwykonań sięgnęła około 200 mln zł.

W podsumowaniu pojawiły się rekomendacje dla Ministerstwa Zdrowia obejmujące m.in.

• uznanie żywienia klinicznego, w szczególności żywienia pozajelitowego i dojelitowego w warunkach domowych, za świadczenie ratujące życie;
• zapewnienie skutecznej realizacji obowiązku oceny stanu odżywienia pacjentów hospitalizowanych oraz powiązania jej z finansowaniem świadczeń opieki zdrowotnej;
• zapewnienie kompleksowości opieki długoterminowej oraz realnej dostępności leczenia żywieniowego.

Przewodnicząca Komisji Zdrowia, senator Beata Małecka-Libera, podkreśliła, że leczenie żywieniowe powinno stać się jednym z kluczowych obszarów prac nad racjonalizacją wydatków w ochronie zdrowia i poprawą efektów leczenia. W odpowiedzi na oczekiwania dotyczące pilnych reform ustalono, że Ministerstwo Zdrowia oraz NFZ w ciągu trzech miesięcy przedstawią kompleksową strategię zmian wraz z analizą potrzeb.

Wypracowane rozwiązania zostaną zaprezentowane na kolejnym posiedzeniu komisji.

Link do transmisji: https://av8.senat.pl/11KZ471 

Źródła:

[1] Szczygieł B, Ukleja A, Wójcik Z., Jak rozpoznać i leczyć niedożywienie związane z chorobą? Podręcznik dla lekarzy, pielęgniarek, położnych i dietetyków, PZWL, Warszawa; 2013: 25-31.

[2] J. Augustyńska, J. Kopel, M. Seweryn, K. Skóra, Economic Consequences of Disease-Related Malnutrition in Poland and the Potential Cost Savings From Nutritional Interventions, ISPOR Europe 2025, 2025, ispor.org.

KONTAKT:

Małgorzata Gajęcka

tel. 791 150 366

e-mail: biuro@orlz.pl