Eksperci Eko Cyklu do MKiŚ: trzeba usunąć błędy w systemach weryfikacji szarej strefy w odpadach

Podmioty z branży gospodarki odpadami apelują do rządu, żeby w obliczu prac nad projektem nowego ROP, który przewiduje opłaty za recykling od przedsiębiorców przekraczające 5 mld zł rocznie, wyeliminować błędy i niedociągnięcia zgłaszane m.in. przez Polską Izbę Gospodarki Odpadami wobec elektronicznego modułu wnioskowania i wystawiania dokumentów potwierdzających recykling.

„Istnieją obawy o działanie nowego systemu ROP, do którego przedsiębiorcy będą wpłacać co roku miliardy złotych” - komentuje dr Katarzyna Michniewska, prezes Eko Cykl Organizacji Odzysku Opakowań S.A.

W obecnym systemie rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) wprowadzający na rynek produkty w opakowaniach są zobowiązani do recyklingu odpadów opakowaniowych na wymaganym poziomie lub uiszczenia opłaty produktowej. Firmy rejestrują wprowadzoną masę opakowań w BDO (Baza danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami). Od 1 stycznia 2026 r. wystawiane są tam dokumenty potwierdzające recykling (DPR/EDPR). Nie ma już możliwości korzystania z papierowej dokumentacji. Tymczasem do modułu obsługującego DPR i EDPR w BDO zgłaszane są uwagi, dotyczące braku ważnych funkcji lub nieuwzględnienia praktycznych aspektów obiegu dokumentacji.

Przykładowe uwagi, zebrane przez Polską Izbę Gospodarki Odpadami:

- brak walidacji uprawnionego podmiotu

- brak walidacji prawidłowości oznaczenia odpadów na które wystawiane są DPR/EDPR

- brak rozróżnienia w systemie eksportu i wewnątrzwspólnotowej dostawy odpadów

- brak możliwości składania korekt lub anulowania dokumentów już wystawionych, mimo że nie istnieją ustawowe ograniczenia w tym zakresie

- błędne przywoływanie podstaw prawnych w systemie, wymuszanie potwierdzania nieprawdy poprzez braki w systemie i inne.

Jak mówi dr Michniewska, eksperci Eko Cykl Sp. z o.o. na co dzień wspierający przedsiębiorców w realizacji wymogów środowiskowych informują, że mimo bezpośrednich apeli organizacji branżowych Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ) nie odnosi się do tych uwag.

„Na oficjalnej stronie resortu - pośród wielu aktualności o kolejnych konferencjach - nie ma żadnych wzmianek o problemach z modułem DPR/EDPR. Również Instytut Ochrony Środowiska-PIB (IOŚ) jako administrator systemu BDO w sposób bardzo ograniczony komunikuje na temat błędów i nieprawidłowości systemu, tłumacząc, że jest jedynie wykonawcą technicznym, a wytyczne co do poszczególnych rozwiązań pochodzą od MKiŚ” – dodaje dr Michniewska.

Eksperci Eko Cyklu zwracają uwagę, że biznes popiera ideę elektronicznego systemu wystawiania i obiegu DPR/EDPR w BDO, o którą postulował przez wiele lat (od blisko 2015 roku). Niemniej liczba problemów, sposób komunikacji i zwłoka w ich eliminowaniu powodują realne trudności w funkcjonowaniu wielu firm, które oczekują od IOŚ-PIB, a także MKiŚ pilnych działań. Specjaliści podkreślają, że ma to wpływ na jakość i szczelność systemu szacowanego na ponad 1 mld złotych. „Nie wolno zapominać, że kary za nieprawidłowości mogą być egzekwowane nawet po 5 latach” - wylicza dr Michniewska.

Jak mówi dr Michniewska, już miały miejsce modyfikacje na „żywym organizmie”. Część dokumentów wystawionych dla odpadów opakowaniowych z innych źródeł została systemowo zmieniona na odpady z gospodarstw domowych bez poinformowania strony zainteresowanej (różnica w tej sytuacji wynosi do kilkuset złotych za tonę widniejącą na takim dokumencie).

„Skoro administrator posiada techniczne narzędzia do modyfikowania zamkniętych dokumentów wstecz, to żaden z uczestników gospodarki odpadami opakowaniowymi nie może mieć jakiejkolwiek pewności co do tego, jaki ostateczny kształt przybiorą dotyczące go dokumenty. Co więcej, ingerencja taka nie jest w żaden sposób komunikowana zainteresowanym stronom. Oznacza to, że administrator posiada niekontrolowane uprawnienia do modyfikowania dokumentów w sposób mogący prowadzić do obarczania uczestników systemu gospodarki odpadami opakowaniowymi sankcjami, przed którymi nie będą oni mieli żadnej możliwości obrony” - mówi Prezes Eko Cyklu.

Jej zdaniem, budzi to poważne obawy o realizację planów resortu w sprawie przejęcia przez centralny urząd całości systemu ROP, co zakłada projekt ustawy UC100 przedstawiony przez MKiŚ.

„Mimo licznych krytycznych uwag ze strony przedsiębiorców, organizacji samorządowych i niezależnych ekspertów, MKiŚ chce wprowadzić model oparty na centralizacji, w którym wszystkie środki od przedsiębiorców miałyby płynąć do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Dziś za realizację ROP odpowiadają konkurujące ze sobą organizacje odzysku, działające na zasadach rynkowych. Centralizacja sprawi, że koszt recyklingu wzrośnie bez gwarancji jego wydajnej realizacji. Obecnie firmy w Polsce wydają na ten cel ok. 1,5 mld zł i są promowane za osiąganie określonego poziomu recyklingu. Rząd zakłada, że do 2028 kwota opłat ponoszonych przez przedsiębiorców wzrośnie do 5,063 mld zł. Nie ma przy tym mowy o korzyściach dla przedsiębiorców, którzy realizują recykling na odpowiednim poziomie” - podkreśla dr Michniewska.

Grupa Eko Cykl to cztery komplementarne firmy działające na rzecz zrównoważonego rozwoju w Polsce od 1996 roku: Eko Cykl Organizacja Odzysku Opakowań S.A., Eko Cykl Sp. z o.o., MM Agencja Marketingu Ekologicznego Sp. z o.o. oraz Teatr Ekologiczny Bohema House Sp. z o.o.

Łącząc doświadczenie w obszarze gospodarki odpadami i logistyki odzysku, edukacji ekologicznej, komunikacji społecznej, marketingu środowiskowego i kultury, Grupa Eko Cykl wspiera firmy, instytucje i społeczeństwo w odpowiedzialnej transformacji ekologicznej. To polska marka z wieloletnią historią, która od blisko trzech dekad pokazuje, że zrównoważony rozwój może być praktyczny, angażujący i inspirujący.