Fundacja Edukacji Społecznej: AIDS to stadium, któremu można zapobiec dzięki wczesnemu rozpoznaniu i leczeniu HIV
Według danych PZH prezentowanych przez Fundację Edukacji Społecznej skala zakażeń HIV rośnie szybciej niż w jakimkolwiek okresie ostatnich dwóch dekad. Jednak dzięki rozwojowi medycyny z wirusem można żyć, niemal go nie zauważając. „Brakuje jednolitego, krajowego systemu monitorowania ścieżki pacjenta od testu pozytywnego do trwałej supresji wiremii” - mówi dr n. społ. Magdalena Ankiersztejn-Bartczak, prezes Fundacji Edukacji Społecznej.
W 2025 r. w Polsce zarejestrowano 2755 rozpoznań zakażenia HIV, o 22 proc. więcej niż rok wcześniej. W tym samym roku odnotowano 173 zachorowania na AIDS. Skala epidemii rośnie szybciej niż w jakimkolwiek okresie ostatnich dwóch dekad. W 2024 r. w Polsce zarejestrowano 2257 nowych przypadków zakażenia HIV, w pierwszych dwóch i pół miesiąca 2026 r. zarejestrowano 525 nowo rozpoznanych zakażeń. Szacunkowa liczba osób żyjących z HIV w Polsce wynosi około 30,6 tys.
„Choroba była nacechowana negatywnie jako przypadłość osób przyjmujących substancje psychoaktywe i osób homoseksualnych, tymczasem zakazić tym wirusem może się każdy. Walka z HIV to ogromny triumf medycyny - diagnostyki i leczenia, ale i porażka, bo ciągle mamy dużo zakażeń, w tym w końcowym stadium, w pełnoobrazowym AIDS” - informuje dr hab. Monika Bociąga-Jasik, prof. UJ, z Kliniki Chorób Zakaźnych i Tropikalnych Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie.
Dane o HIV zbierają w Polsce równolegle stacje sanitarno-epidemiologiczne, Krajowe Centrum ds. AIDS i NFZ i , a informacje te nie łączą się automatycznie w jednym rejestrze. Według ekspertów Fundacji z danych gromadzonych na temat zakażeń nie da się ustalić, jak doszło do większości zakażeń ani ile z nich wykryto późno. W trzech na cztery zgłoszenia z lat 2021-2026 brakuje informacji o drodze zakażenia. Wynik badania odporności, który pozwala ocenić, czy zakażenie rozpoznano późno, podano w niespełna 9 na 100 zgłoszeń lekarskich.
„Nie wiadomo również, ile osób z wynikiem dodatnim trafia do leczenia i jak szybko. Nie ma jednolitej procedury przekazania takiej osoby do poradni. W części punktów testowania umawia się pierwszą wizytę, w innych osoba dostaje jedynie adres placówki. W wielu miejscach, w których odbiera się wynik, na przykład w prywatnych laboratoriach i placówkach medycznych, osoba nie dostaje żadnych informacji o tym, co dalej” - wskazuje dr n. społ. Magdalena Ankiersztejn-Bartczak, prezes Fundacji Edukacji Społecznej.
Leczenie antyretrowirusowe otrzymuje ok. 22 tys. osób. W skali kraju nikt jednak nie raportuje, u ilu z nich wiremia jest niewykrywalna, więc te dane zastępuje się wartościami z badań europejskich. W efekcie Polska nie może przekazać do Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) pełnego obrazu tego, ile osób żyjących z HIV jest zdiagnozowanych, włączonych do leczenia i skutecznie leczonych (tzw. kaskada leczenia), mimo że lekarze prowadzący osoby seropozytywne te dane mają
Dr n. o zdr. Marta Niedźwiedzka-Stadnik z Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH - Państwowego Instytutu Badawczego wyjaśnia, że wymogiem WHO na 2030 r. jest kaskada leczenia 95- 95- 95, czyli, że 95 procent zakażonych jest zdiagnozowanych, spośród nich 95 proc. jest włączonych do leczenia, a z tej grupa 95% jest leczonych skutecznie, czyli ma niewykrywalną wiremię.
„Polska kaskada opieki kształtuje się na poziomie 78-87-90 i pozostaje istotnie poniżej zakładanego do 2030 r. celu, przy czym największa luka dotyczy ogniwa rozpoznania zakażenia” - informuje dr Marta Niedźwiedzka-Stadnik.
Paweł Wuwer, radca prawny, zwraca uwagę na stygmatyzujące osoby żyjące z HIV zapisy prawa. Art. 161 § 1 Kodeksu karnego przewiduje karę od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności dla osoby, która wiedząc o swoim zakażeniu naraża na nie inną osobę. Przepis obejmuje „HIV, choroby weneryczne i zakaźne oraz ciężkie choroby nieuleczalne lub zagrażające życiu”.
„HIV jest jedynym zakażeniem wymienionym w nim z nazwy, choć mieści się w kategorii chorób zakaźnych, a to wyróżnienie nie ma uzasadnienia. Przepis nie odnosi się też do tego, że od osoby z niewykrywalną wiremią nie można się zakazić. Jednocześnie, wbrew powszechnemu przekonaniu, żaden przepis nie nakłada na osobę żyjącą z HIV obowiązku informowania kogokolwiek o zakażeniu w sytuacji niewykrywalnej wiremii, czyli skutecznego leczenia” - wyjaśnia Paweł Wuwer.
Według ekspertów osobnym problemem jest leczenie osób bez ubezpieczenia zdrowotnego. Hospitalizacja osoby z zaawansowanym zakażeniem może kosztować ok. 80 tys. zł, a podmioty lecznicze tych pieniędzy nie odzyskują. Przepisy, które mają zagwarantować finansowanie leczenia osób nieubezpieczonych, Sejm ponownie uchwalił 22 października. Prace legislacyjne trwają. Decydujący będzie podpis prezydenta.
W celu ograniczenia liczby zakażeń HIV eksperci Fundacji Edukacji Społecznej przygotowali zbiór rekomendacji.
Obejmują one m.in. uproszczenie zgłaszania zakażeń HIV i stworzenie jednego, centralnego systemu raportowania danych o rozpoznaniach i leczeniu. Drugie zalecenie to wprowadzenie systemowych rozwiązań włączania do leczenia osób z wynikiem dodatnim, jeśli nie zgłoszą się do poradni albo zgłoszą się późno. Postulowany jest pilotaż zespołów ciągłości opieki, w których poradnia leczenia HIV współpracuje z organizacją pozarządową, w tym przy wsparciu rówieśniczym osób żyjących z HIV. Eksperci mówią też o potrzebie usunięcia z art. 161 § 1 Kodeksu karnego odrębnego wyróżnienia HIV, a także o szybkim wejściu w życie przepisów gwarantujących leczenie osobom żyjącym z HIV bez ubezpieczenia zdrowotnego.
Jednak eksperci podkreślają, że najważniejszą rolę powinny odgrywać działania profilaktyczne - takie jak Europejski Tydzień Testowania 2026. W dniach 23.11 - 01.12 zaplanowane są dłuższe godziny otwarcia punktów, w których będą dostępne bezpłatne, anonimowe testy w kierunku m.in. HIV i kiły.
„Musimy mieć dostęp do profilaktyki. Umiemy dobrze zadbać o zakażonych, ale przed wszystkim powinniśmy zapobiegać nowym zakażeniom” - podsumowuje dr Magdalena Ankiersztejn-Bartczak, prezes Fundacji Edukacji Społecznej.
Więcej informacji:
fes.edu.pl
www.hivoutcomes.eu/polska
