Lokalna energia zamiast wielkich inwestycji - gminy mogą budować własną niezależność energetyczną

Transformacja energetyczna w Polsce nie musi zaczynać się od wielkich, centralnych inwestycji - jej równie ważnym ogniwem mogą być gminy, które produkują własną energię, magazynują ją i zarządzają jej obiegiem na poziomie lokalnym - podkreślili uczestnicy dyskusji o budowaniu niezależności energetycznej, która odbyła się podczas Forum Miasteczek Polskich w Warszawie.

Uczestnicy panelu pt. „Studium Przypadku: Energia lokalna 3.0: integracja spółdzielni, farm i magazynów w Majdanie Królewskim” zgodzili się, że połączenie odnawialnych źródeł energii, odpowiednio dobranych magazynów energii oraz modelu spółdzielni energetycznej może umożliwić gminie osiągnięcie samowystarczalności energetycznej.

Zdaniem biorących udział w dyskusji ekspertów inwestycja, która powstała w Majdanie Królewskim, to nie tylko sposób na niższe rachunki, ale potencjalny model budowania lokalnej niezależności, odporności i bezpieczeństwa energetycznego - rozwiązanie, które może mieć znaczenie dla setek polskich gmin.

Gmina Majdan Królewski zainicjowała w styczniu 2024 roku projekt budowy lokalnej niezależności energetycznej, którego wartość opiewa na ponad 10,3 mln zł. Kluczowym ogniwem przedsięwzięcia jest wielkoskalowa farma fotowoltaiczna w miejscowości Krzątka. Instalacja o mocy 1,3 MW pełni rolę głównego generatora energii dla nowo powstałej spółdzielni energetycznej.

Strategicznym celem inwestycji jest nie tylko drastyczna redukcja kosztów energii dla jednostek budżetowych, ale przede wszystkim stworzenie zamkniętego, inteligentnego systemu produkcji i zarządzania zasobami. Dzięki synergii farmy fotowoltaicznej, rozproszonych mikroinstalacji oraz systemów magazynowania, gmina staje się prekursorem nowoczesnej gospodarki komunalnej w regionie.

Krzysztof Wawszczak, dyrektor ds. projektów inwestycyjnych w firmie Energy Trade Solutions, prezes Spółdzielni Energetycznej Nowa Słupia, podkreślił, że projekt w Majdanie Królewskim wyróżnia niespotykany dotąd w Polsce model formalno-prawny.

„Majdan Królewski jest pierwszą gminą w kraju, która otrzymała koncesję na jednostkę samorządu terytorialnego. Mamy koncesję wytwórczą wydaną bezpośrednio na gminę, a nie na spółkę zależną od gminy. To znacznie obniża koszty, choćby dlatego, że nie musimy powoływać dodatkowych zarządów” - powiedział Krzysztof Wawszczak.

Dodał, że gmina Majdan Królewski jest w pełni zaopatrywana w energię przez spółdzielnię energetyczną. Jednak żeby system ten sprawnie funkcjonował, nie wystarczy jednorazowo zaprogramować komputer i „o wszystkim zapomnieć”.

„Nie jest tak, że zamontowaliśmy magazyny, zaprogramowaliśmy w aplikacji ich działanie, a teraz możemy iść i cieszyć się z naszych korzyści. To wymaga stałego nadzorowania i analizowania danych i tylko tak funkcjonująca spółdzielnia ma sens. Dotyczy to również magazynu energii, którym trzeba odpowiednio gospodarować i stale monitorować” - wskazał Krzysztof Wawszczak.

Lucyna Nawrocka, wiceprezes Krajowego Związku Rewizyjnego Spółdzielni Energetycznych, zgodziła się z pozostałymi uczestnikami debaty, że inwestycja w Majdanie Królewskim odniosła sukces, jednak podkreśliła, że nie wszystkim spółdzielniom w Polsce się to udaje.

„Majdan Królewski pokazuje, że przy ogromie pracy całego zespołu można osiągnąć naprawdę świetny efekt. Trzeba jednak pamiętać, że nie każda spółdzielnia jest na tym etapie. Na koniec kwietnia umowy miały zawarte 222 z 749 spółdzielni, czyli około 30 proc., a faktyczne rozliczenia prowadziło tylko 91 spółdzielni, czyli około 13 proc. Widać więc duże zainteresowanie, ale stosunkowo niewiele spółdzielni przechodzi do etapu właściwych rozliczeń” - wskazała Lucyna Nawrocka.

Podkreśliła, że wiele spółdzielni po zarejestrowaniu nie ma pomysłu, jak dalej postępować, co często jest efektem braku kompetentnych doradców.

„Spółdzielnia w Majdanie Królewskim trafiła na dobrego doradcę, co widać po efektach. Niestety, nie wszystkie spółdzielnie mają tyle szczęścia. Część trafia na złych doradców. Ponadto samo rozpoczęcie rozliczeń również trwa długo, bo wcześniej trzeba pozyskać środki, uzyskać warunki przyłączenia, przygotować dokumentację i zawrzeć umowę. Jeśli trwa to 12 miesięcy, to naprawdę jest krótko” - powiedziała Lucyna Nawrocka.

Agnieszka Chwiejda z zespołu ds. obsługi produktów indywidualnych w PGE Obrót, zwróciła uwagę na liczne błędy w dokumentach, które przychodzą ze spółdzielni. Te najczęściej spotykane to: przekazywanie niekompletnych lub niespójnych danych członków i punktów poboru; nieprawdziwe dane dotyczące właścicieli lub umów kompleksowych; wskazywanie instalacji, które faktycznie nie zostały jeszcze uruchomione lub zarejestrowane; brak liczników ze zdalnym odczytem; brak odpowiednich pełnomocnictw od członków spółdzielni.

W przypadku wykrycia błędów PGE Obrót wzywa spółdzielnie do ich poprawy. Natomiast, gdy to sam Operator stwierdzi niespełnienie wymogów technicznych lub formalnoprawnych, np. brak licznika zdalnego odczytu lub niespełnienie warunków przez wytwórcę, zgłoszenie zostaje zwrócone do poprawy lub odrzucone. W efekcie dokumentacja wymaga ponownego uzupełnienia lub korekty przez spółdzielnię, co znacząco wydłuża proces zgłoszenia i rozpoczęcia rozliczeń.

„Zawsze zachęcamy spółdzielnie: pytajcie nas, konsultujcie z nami swoje działania. Sprawdzimy i podpowiemy, co należy zrobić. Osoby, które już z nami współpracują, wiedzą, że mają z nami bezpośredni kontakt. Jesteśmy dostępni telefonicznie, a jeśli w danym momencie nie możemy odebrać, można napisać do nas maila - odpowiadamy i pomagamy przejść przez cały proces” - podkreśliła Agnieszka Chwiejda.

W dyskusji wzięli również udział: Jarosław Wiśniewski, radca w Departamencie Rynków Rolnych i Energii w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi; Krzysztof Kochanowski, prezes zarządu Polskiej Izby Magazynowania Energii; Krzysztof Kmiecik, dyrektor Biura Rozwiązań dla energetyki rozproszonej, APATOR SA.

Forum Miasteczek Polskich to coroczne spotkanie kilkuset liderów lokalnych i przestrzeń do rzeczowej debaty o najważniejszych wyzwaniach, przed jakimi stają polskie małe i średnie miejscowości. To także miejsce, w którym rodzą się realne pomysły i konkretne inspiracje do wdrażania nowoczesnych rozwiązań w lokalnych wspólnotach.