Nowa Polityka zakupowa państwa może być filarem transformacji cyfrowej w Polsce
W Polsce rynek zamówień publicznych sięga blisko 600 mld zł i obejmuje ponad 30 tys. zamawiających podmiotów. O tym, w jaki sposób zapewnić efektywność zakupową przy jednoczesnym ścisłym przestrzeganiu rygorów prawa, dyskutowali w Centrum Prasowym PAP uczestnicy debaty eksperckiej „Realizacja inwestycji technologicznych w ramach prawa zamówień publicznych – wyzwania i przeszkody”.
Agnieszka Olszewska, prezes Urzędu Zamówień Publicznych, przypomniała, że system zamówień publicznych w Polsce funkcjonuje od 30 lat i przez ten czas najważniejszym celem, który przyświecał biorącym w nich udział, było przeprowadzenie zamówienia zgodnie z przepisami prawa. Jednak obecnie sytuacja geopolityczna i wyzwania gospodarcze zmieniły tę perspektywę. Dlatego przyjęta przez rząd Polityka zakupowa państwa na lata 2026-2029 [dokument określa priorytety działań państwa w sferze zamówień publicznych, umożliwiając powiązanie przeprowadzanych zakupów z celami strategicznymi – PAP] uzupełnia przepisy prawa, które regulują rynek zamówień publicznych w Polsce.
„Dziś już nie wystarczy przeprowadzić postępowania o udzielenie zamówienia publicznego zgodnie z przepisami prawa. Obecnie tak samo ważne jest, żebyśmy zadbali o efektywność zakupową. Dlatego polityka zakupowa państwa skupia się obecnie na trzech priorytetach. Pierwszy to wspieranie konkurencyjności potencjału polskiej gospodarki. Drugi priorytet to bezpieczeństwo i odporność państwa. I trzeci, bardzo ważny, aby zrealizować dwa pierwsze – to profesjonalizacja uczestników rynku, czyli świadomość, wiedza i kompetencje ludzi, którzy przygotowują, prowadzą procesy zakupów publicznych, później też je nadzorują i kontrolują” – powiedziała prezes Olszewska.
Marianna Sidoroff, dyrektor Departamentu Gospodarki Cyfrowej w Ministerstwie Rozwoju i Technologii, podkreśliła, że polityka zakupowa państwa zmienia sposób myślenia o wykorzystaniu zamówień publicznych i stanowi ogromne wyzwanie, które wymaga dalszej profesjonalizacji „kadr zakupowych” odpowiedzialnych za przygotowanie i realizację zamówień publicznych.
„Bardzo często jest tak, że zamówienie musi być przeprowadzane w jednym roku budżetowym, co skłania zamawiających do wyboru możliwie krótkiej ścieżki jego przygotowania i przeprowadzenia. Tymczasem duże zamówienia na nowe technologie wymagają wielomiesięcznego procesu przygotowania i realizacji, w związku z tym często wykraczają poza jeden rok budżetowy. W takich przypadkach duże znaczenie ma odpowiednio wczesne planowanie zakupów oraz zapewnienie możliwości ich realizacji w perspektywie wykraczającej poza jeden rok budżetowy. Dlatego kluczowe jest wsparcie w zakresie właściwego planowania i przeprowadzania takich zakupów” – oceniła dyrektor Sidoroff.
Krystian Olchowik, dyrektor Departamentu Govtech w Ministerstwie Cyfryzacji, powiedział, że przeszkody w sprawnym funkcjonowaniu systemu zamówień publicznych można sprowadzić do porównania: „pojedynek jakość kontra terminowość, gdzie źródła finansowania i rok budżetowy, niestety, stoją w narożniku terminowości”.
Tomasz Stojek, dyrektor Pionu Operacji w Centralnym Ośrodku Informatyki, zaznaczył, że procedury zamówień publicznych powinny być traktowane jako element kontrolny.
„Kontrola postępowań i spełnienie wskaźników są bardzo ważne i wpływają bezpośrednio na finansowanie i możliwość zamknięcia projektu” – wskazał Tomasz Stojek.
Michał Kanownik, prezes zarządu Związku Cyfrowa Polska, zaznaczył, że zamówienia publiczne powinny być wykorzystywane do promowania innowacyjności, polskich wytwórców nowych usług i produktów, szczególnie w branży cyfrowej.
„Jest to narzędzie do stymulowania całego rynku, ale to powinien być także element budowania edukacji rynku, jeśli chodzi o prywatny biznes. Musimy pogodzić w procesie zamówień publicznych aspekt bezpieczeństwa wydawania środków publicznych z efektywnością” – stwierdził Michał Kanownik.
Prof. Jolanta Itrich-Drabarek, wiceprezes Sieci Badawczej Łukasiewicz, zauważyła, że ze względu na wysokość wydatków publicznych, które ponosi państwo polskie, zamówienia muszą być regulowane przepisami prawa. Z drugiej strony państwo powinno prowadzić taką politykę, która dawałaby szansę na rozwój innowacyjności i technologii.
„Trzeba wyważyć, w jaki sposób bezpiecznie wydawać pieniądze i nie opóźniać naszego rozwoju przez administracyjne procedury. Przeciętnie w Europie od idei do wdrożenia projektu mija dwadzieścia lat i trzeba zrobić wszystko, żeby skrócić ten czas” – podkreśliła prof. Itrich-Drabarek.
Wiceprezes Łukasiewicza dodała: „Dzisiaj administracja jest wrzucona w surowe ramy prawne. Sama sobie dodatkowo narzuciła ramy biurokratyczne, a zwinność administracji jest kluczowa dla rozwoju gospodarki”.
Tomasz Panufnik, Public Sales Director w Dell Technologies Polska, powiedział, że według jego obserwacji specjaliści nie chcą pracować na rynku zamówień publicznych, bo jest to zbyt ryzykowne.
„Realizacja zamówień publicznych w sektorze cyfryzacji państwa jest zadaniem wyjątkowo złożonym. Dlatego coraz trudniej jest znaleźć specjalistów z wiedzą technologiczną, a jednocześnie ze znajomością prawa zamówień publicznych, którzy będą gotowi wziąć na siebie tak dużą odpowiedzialność” – zwrócił uwagę Tomasz Panufnik.
Piotr Nowak, Chief Sales Officer w Xopero Software oraz ekspert ds. cyberbezpieczeństwa Krajowej Izby Gospodarki Cyfrowej, zaznaczył, że w zamówieniach publicznych technologie nie powinny być opisywane wyłącznie przez pryzmat ich dzisiejszych parametrów, a kluczowe jest określenie celu, jaki mają realizować – na przykład zapewnienia ciągłości działania, ochrony danych czy możliwości szybkiego odtworzenia systemów po cyberataku.
„Gdybyśmy cofnęli się do 2016 roku, czy ktokolwiek byłby w stanie trafnie przewidzieć, jak dziesięć lat później będzie wyglądać technologia? Czy wiedzieliśmy wówczas, jak istotną rolę odegra sztuczna inteligencja, jak rozwiną się duże modele językowe i w jakim kierunku pójdzie rozwój systemów chmurowych? Dlatego suwerenność technologiczna oznacza nie tylko korzystanie z określonych rozwiązań, lecz przede wszystkim zachowanie realnej kontroli nad danymi, infrastrukturą oraz procesem ich odzyskiwania. Ma to szczególne znaczenie w przypadku zamówień planowanych na pięć, siedem czy dziesięć lat” - podkreślił Piotr Nowak.
Dr inż. Krzysztof Różanowski, ekspert Urzędu Komunikacji Elektronicznej, zwrócił uwagę na to, iż zdecydowanie łatwiej jest formułować świadomą politykę zakupową w organizacji, jeśli ma ona odpowiedni program wieloletni i kiedy pozostaje się w kontakcie z beneficjentami.
„Czy koncentrują się na tym, żeby kupić dobry produkt jakościowy? Nie, koncentrują się na tym, żeby zdążyć wydać i rozliczyć środki. Nie brakuje instrumentów działania, brakuje czasu” – powiedział Krzysztof Różanowski.
Gospodarzami i moderatorami debaty eksperckiej byli: redaktor naczelny Cyberdefence24 Piotr Pilewski i Bartosz Loba (PAP, Krajowa Izba Gospodarki Cyfrowej). To już kolejne wydarzenie z cyklu „Polska 5.0 z perspektywy obywatela. Priorytety polskiej cyfryzacji na lata 2025-2028” organizowane przez Krajową Izbę Gospodarki Cyfrowej we współpracy z portalami Defence24 i CyberDefence24.
Źródło informacji: PAP MediaRoom
