Prezes Alior Banku: prawa konsumenta muszą być szanowane, ale nie kosztem stabilności sytemu finansowego
Zdaniem Piotra Żabskiego, prezesa zarządu Alior Banku, unijna dyrektywa 93/13/EWG, stworzona w latach dziewięćdziesiątych, by chronić konsumentów przed nieuczciwymi zapisami w umowach, wymaga dostosowania do realiów rynkowych. „Ochrona konsumenta nie może zagrażać stabilności finansowej całego rynku” - przekonuje w swoim komentarzu opublikowanym na łamach „Rzeczpospolitej” prezes Żabski.
Dyrektywa 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, uchwalona 5 kwietnia 1993 r., ma chronić konsumentów przed rażąco nieuczciwymi postanowieniami zawartymi w umowach z bankami i innymi instytucjami finansowymi.
W opinii prezesa zarządu Alior Banku ta dyrektywa coraz częściej staje się zarzewiem poważnych napięć w całym systemie finansowym. Według niego w kształcie, jaki ma dzisiaj, pomija coś istotnego: szerszy interes publiczny, czyli stabilność systemu finansowego jako całości.
„Po ponad 30 latach obowiązywania postanowień dyrektywy, dojrzeliśmy do rewizji. Takiej, która jasno postawi granicę nadmiernej ochronie jednostek tam, gdzie zaczyna ona zagrażać wszystkim, a w szczególności bezpieczeństwu depozytów, kredytów i gospodarki” - przekonuje prezes zarządu Alior Banku.
Jako przykład Piotr Żabski przytacza kredyty walutowe. Według niego orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE w polskich sprawach pokazało, dokąd prowadzi jednostronne czytanie dyrektywy.
„Sądy unieważniają całe umowy albo wycinają z nich klauzule indeksacyjne - i robią to bez sensownego mechanizmu rozliczeń. Efekt? Blisko 100 miliardów rezerw utworzonych przez banki. To nie jest akademicki spór o przecinki. To realne uderzenie w kapitał, w płynność, w zdolność sektora do udzielania kredytów. Stabilność finansowa jest dobrem publicznym wyższego rzędu, chronionym zarówno w prawie unijnym, jak i w krajowym” - twierdzi prezes.
Piotr Żabski uważa, że skoro - w jego opinii - w Dyrektywie 93/13 brakuje wyraźnego wyjątku, dochodzimy do paradoksu: „interes jednego konsumenta przeważa nad interesem zbiorowym milionów oszczędzających i kredytobiorców”.
„Dlatego rewizja powinna wprowadzić zasadę proporcjonalności. Ochrona konsumenta nie może destabilizować instytucji finansowych, bo gdy taka instytucja upada, rachunek i tak płaci konsument” - twierdzi prezes Alior Banku.
Dyrektywa 93/13/EWG powstała w latach dziewięćdziesiątych, kiedy rynek finansowy wyglądał zupełnie inaczej niż teraz. Według prezesa Alior Banku dziś kredyty hipoteczne, produkty inwestycyjne, produkty kredytowe - to wszystko wymaga w umowach pewnej elastyczności, która pozwala bankom zarządzać ryzykiem systemowym: walutowym, stopy procentowej, kredytowym. Tymczasem, jak ocenia Piotr Żabski, ochrona konsumencka rozdmuchana ponad miarę, czytana retrospektywnie i w oderwaniu od warunków makroekonomicznych, dusi innowacje i podbija koszt - dla wszystkich.
„Gdyby do dyrektywy wpisać klauzulę >>bezpieczeństwa systemu finansowego<<, sądy i regulatorzy mogliby brać pod uwagę systemowe skutki swoich decyzji. Na przykład sięgać po restrukturyzację umów, zamiast unieważniać je hurtowo. Taka poprawka w niczym nie osłabia ochrony przed praktykami ewidentnie nieuczciwymi. Odbiera za to możliwość nadużywania dyrektywy w sposób, który zagraża stabilności całego systemu” - postuluje Piotr Żabski.
Według prezesa Alior Banku Komisja Europejska właściwie dąży do wysokiego poziomu ochrony konsumenta, ale powinna jednocześnie umacniać stabilność finansową, bo to fundament jednolitego rynku. Zdaniem Piotra Żabskiego proponowana rewizja Dyrektywy 93/13 mogłaby objąć między innymi: obowiązkową ocenę skutków systemowych w sprawach kluczowych, możliwość czasowego zawieszenia skutków orzeczeń, które zagrażają stabilności, zakaz ich retrospektywnego stosowania do umów dawno rozliczonych, a także ściślejszą harmonizację z regulacjami makroostrożnościowymi (CRR, CRD, BRRD).
„Tylko dzięki takiemu podejściu ochrona konsumenta będzie naprawdę trwała i wiarygodna - a nie wywalczona kosztem bezpieczeństwa całej bankowości” - przekonuje Piotr Żabski.
„Rewizja Dyrektywy 93/13 to nie atak na konsumentów. To akt odpowiedzialności za przyszłość finansów Unii. My - bankowcy, regulatorzy i politycy odpowiedzialni za tworzenie prawa - musimy znaleźć nowy punkt równowagi. Taki, w którym prawa konsumenta są szanowane, ale nie kosztem stabilności, bez której tych praw i tak nie da się zrealizować” - podsumowuje Piotr Żabski, prezes zarządu Alior Banku.
