Uzbekistan stawia na skok cywilizacyjny
Są takie historyczne momenty, kiedy kraj, mądrze je wykorzystując, może dokonać skoku cywilizacyjnego. Przykładem jest Polska, która na przestrzeni kilkudziesięciu lat z siermiężnego i postsowieckiego zacofanego, stała się nowoczesnym krajem, który stawia się za wzór udanej transformacji. Wiele wskazuje na to, że Uzbekistan wstąpił na podobnie ambitną drogę. Oczywiście, Uzbekistan istnieje w zupełnie innym otoczeniu geopolitycznym, ale z polską transformacją łączą ten kraj dwie najważniejsze cechy: wizja i determinacja.
Uzbecy tak jak Polacy, mimo długotrwałej zależności od i podległości Rosji, zachowali swoją kulturę i swoją narodową świadomość. Proces zmian wprawdzie nie przebiegał tak szybko jak u nas, ale też wiele wskazuje na to, że zabierając się za głębokie i wszechstronne zmiany dzisiaj, Uzbekistan jest w znacznie korzystniejszej sytuacji, niż była Polska trzydzieści kilka lat temu.
W połowie września na Uniwersytecie Warszawskim odbyła się konferencja poświęcona dyskusji nad „Strategią - Uzbekistan 2030”. Jest to oficjalny dokument w randze dekretu Prezydenta Uzbekistanu, wytyczający kierunek, w jakim kraj ma się rozwijać w najbliższych latach. Były prezydent RP Aleksander Kwaśniewski, występując podczas konferencji, tak określił założenia uzbeckiej „Strategii”:
„Kraj ten rozpoczął ambitny proces modernizacji gospodarczej, społecznej i instytucjonalnej, szerzej otwierając się na region i świat”.
Założenia „Strategii” są niewątpliwie bardzo ambitne i to w każdej prawie dziedzinie, ale jednocześnie warto odnotować, że o ile Polska na początku lat 90. rozpoczynała proces transformacji w warunkach kryzysu gospodarczego, to Uzbekistan startuje z nieporównanie lepszej pozycji.
Jak wskazują autorzy artykułu o szkolnictwie wyższym w Azji Centralnej opublikowanego w University World News:
„Kraj ten (Uzbekistan) szybko się rozwija. W 2025 roku realny PKB (produkt krajowy brutto) wzrósł o 7,7%, a obroty w handlu zagranicznym osiągnęły poziom 81,2 mld USD, co oznacza wzrost o blisko 21% w skali roku. Choć średni PKB na mieszkańca pozostaje poniżej poziomu 3500 USD, Uzbekistan nie jest już gospodarką zamkniętą, jaką był w schyłkowym okresie istnienia Związku Radzieckiego”.
Warto tu dodać, że w pierwszym kwartale bieżącego roku Uzbekistan odnotował wzrost PKB na poziomie 8,7 procent.
Uzbekistan jest czołowym producentem złota, ma też zasoby srebra i miedzi oraz liczne zasoby materiałów o strategicznym dziś znaczeniu: molibdenu, wolframu, cynku, ołowiu, litu, renu, telluru, selenu i bizmutu. Jakby tego nie było dość, kraj posiada znaczące rezerwy gazu, ropy, węgla i uranu.
Uzbekistan, kraj światowej rangi zabytków takich jak Samarkanda, Buchara i Chiva oraz pięknych gór i krajobrazów, posiada też wielki, czekający na rozwinięcie, potencjał w dziedzinie turystyki. Warto tu odnotować, że LOT uruchomił bezpośrednie połączenie lotnicze (pięć razy w tygodniu) między Warszawą a Taszkentem, stolicą Uzbekistanu, a wkrótce dwa loty w tygodniu będzie też wykonywał przewoźnik uzbecki.
Bogactwo zasobów sprawia, że Uzbekistanowi łatwo będzie przyciągnąć zagraniczny, w tym amerykański kapitał, co się już zresztą dzieje.
Potencjał i znaczenie nie tylko Uzbekistanu, ale też pozostałych czterech państw Azji Centralnej doceniła Unia Europejska. Podczas szczytu Unia Europejska - Azja Centralna, który odbył się w historycznej Samarkandzie 4 kwietnia 2025, przyjęto deklarację podnoszącą relacje między dwoma regionami do rangi partnerstwa strategicznego.
Jednakże bez wątpienia największym i najważniejszym kapitałem, jakim dysponuje Uzbekistan, są ludzie. Kraj liczy ponad 37 milionów mieszkańców, a średnia wieku wynosi około 29,5 roku; co roku ludność Uzbekistanu zwiększa się o ponad milion osób. Kraj posiada jedną z najszybciej rosnących populacji w wieku produkcyjnym. Według szacunków Banku Światowego w ciągu najbliższych siedmiu do dziesięciu lat Uzbekistan musi stworzyć około 10 milionów nowych miejsc pracy.
Trudno się dziwić, jak wielki nacisk „Strategia” kładzie na edukację, w tym na szkolnictwo wyższe. A na tym polu już i tak bardzo wiele się dzieje. Jak pisze wspomniany UWN:
„Uzbekistan przeprowadził niezwykłą ekspansję szkolnictwa wyższego. O ile w 2017 roku posiadał 77 uczelni, o tyle obecnie jest ich ponad 200. Odsetek młodych ludzi objętych kształceniem wyższym wzrósł z około 9% do 42%. Na początku roku akademickiego 2025/2026 liczba studentów przekroczyła 1,5 miliona, podczas gdy w roku 2016/2017 wynosiła zaledwie 268 300. Wzrost ten, odnotowany w ciągu zaledwie dziewięciu lat, należy do najszybszych w krajach rozwijających się”.
Dzięki inicjatywom Fundacji Edukacyjnej Perspektywy i Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich (KRASP) polskie uczelnie rozwijają współpracę z uczelniami w Uzbekistanie. Kilka razy, na przemian w Polsce i w Uzbekistanie, przedstawiciele uczelni z obu krajów spotykali się w formule Forum Rektorów, Polska-Uzbekistan. Zaś Perspektywy właśnie rozpoczęły realizację w Uzbekistanie projektu Komisji Europejskiej „FutureMakers Uzbekistan: Strengthening NGOs and Empowering Women and Youth in STEM and Digital Innovation”. Projekt ma m in. na celu zwiększenie udziału kobiet na studiach oraz rozwijania karier w dziedzinach technicznych i nowych technologii cyfrowych.
Na znaczenie szkolnictwa wyższego zwrócił też uwagę prezydent Kwaśniewski:
„Uniwersytety odgrywają szczególną rolę w transformacji. Modernizacja kraju ostatecznie zależy od jakości jego kapitału ludzkiego. Uniwersytety nie są zatem po prostu instytucjami edukacyjnymi; są motorem innowacji, badań, przedsiębiorczości i współpracy międzynarodowej. Właśnie dlatego konferencja na Uniwersytecie Warszawskim, zorganizowana wspólnie z Ambasadą Uzbekistanu w Polsce, jest tak na czasie. Współpraca akademicka może stać się jednym z fundamentów kolejnego etapu partnerstwa uzbecko-polskiego”.
Podobnie widzą to Uzbecy. W swoim wystąpieniu podczas gali z okazji 35-lecia niepodległości, ambasador Uzbekistanu Amirsaid Agzamkhodjaev podkreślił, że:
„współpraca akademicka może stać się jednym z fundamentów kolejnego etapu partnerstwa uzbecko-polskiego. W tym kontekście ważnym krokiem na rzecz umocnienia więzi akademickich między naszymi krajami była wizyta polskiej delegacji liczącej 60 osób, na czele z ministrem nauki i szkolnictwa wyższego Marcinem Kulaskiem”.
Agzamkhodjaev zauważył także:
„W ramach tej współpracy w Samarkandzie odbyły się także Kongres Rektorów Uniwersytetów Azja Centralna - Unia Europejska, a także III Forum Rektorów Polski i Uzbekistanu. W Kongresie uczestniczyli rektorzy oraz przedstawiciele uczelni z Niemiec, Czech, Węgier, Włoch, Danii, Słowacji, Kazachstanu, Kirgistanu i Tadżykistanu, co stworzyło ważną platformę dla rozszerzania współpracy międzyuczelnianej oraz umacniania więzi akademickich między Azją Centralną a Europą”.
Dobrze się dzieje, że Polska rozwija gospodarcze stosunki z Uzbekistanem, a polskie uczelnie postępują mądrze, nawiązując bliską współpracę z uczelniami tego kraju.
Kazimierz Bilanow
Perspektywy
KONTAKT:
Anna Wdowińska
Perspektywy
tel.: 609 999 514
e-mail: a.wdowinska@perspektywy.pl
