12 sierpnia nastąpi zaćmienie Słońca
Za około trzy tygodnie, 12 sierpnia, czeka nas zjawisko astronomiczne roku – całkowite zaćmienie Słońca. W Polsce będzie widoczne jako częściowe. A na oglądanie całkowitego zaćmienia można wybrać się do Hiszpanii lub Islandii.
Całkowite zaćmienie Słońca – wyjątkowe zjawisko
Całkowite zaćmienia Słońca należą do najbardziej spektakularnych zjawisk astronomicznych. Emocji odczuwanych podczas zaćmienia całkowitego nie oddadzą fotografie, filmy czy internetowe streamy. Dlatego wiele osób, które raz miały okazję zobaczyć zaćmienie całkowite, jeździ na kolejne zaćmienia.
W tym roku w sierpniu pas zaćmienia całkowitego przebiegnie względnie blisko Polski, w kierunkach turystycznych podróży Polaków. Można je będzie zobaczyć na Islandii i w Hiszpanii. Natomiast w naszym kraju zobaczymy zaćmienie częściowe.
Istotną kwestią sierpniowego zaćmienia jest wysokość Słońca na niebie. Zaćmienie będzie przy zachodzie Słońca. A więc Słońce będzie nisko nad horyzontem. A to oznacza, że do obserwacji trzeba wybrać miejsce, w którym nic nie będzie nam przesłaniało zachodniego horyzontu – budynki czy drzewa, a nawet dalekie góry czy wzgórza. Jest to istotne szczególnie w przypadku Hiszpanii, gdzie Słońce będzie niżej niż w Islandii.
Na Islandii w stolicy (Reykjavik) zaćmienie całkowite nastąpi około godziny 17.48 czasu lokalnego i potrwa minutę. Wysokość Słońca nad horyzontem wyniesie 25 stopni. Najdłużej faza całkowita potrwa z miejsca położonego 45 kilometrów od zachodniego wybrzeża Islandii (2 minuty i 18 sekund), na lądzie z obszaru o nazwie Latrabjarg.
W Hiszpanii Słońce będzie niżej w trakcie fazy całkowitej. Zaćmienie całkowite nastąpi około godziny 20.30 (w zależności od rejonu będzie to do kilku minut wcześniej lub później). Najdłużej potrwa pomiędzy miejscowościami Canero a Luarca (1 minuta 50 sekund). Pas zaćmienia całkowitego przejdzie przez północno-wschodnią część Hiszpanii. W stolicy (Madryt) będzie już tylko częściowe, z zakryciem 99 procent tarczy Słońca.
Co ciekawe, pas zaćmienia całkowitego sięgnie też Balearów, czyli wysp takich jak Majorka czy Ibiza. W ich przypadku Słońce będzie najniżej, około 2,5 stopnia nad horyzontem. Pod względem braku przesłonięcia horyzontu najlepiej więc oglądać to zjawisko z wybrzeża morskiego, ale punkt obserwacyjny musi być skierowany w odpowiednią stronę (na zachód).
Co zobaczymy w Polsce?
W przypadku Polski będziemy mieć zaćmienie częściowe, widoczne na całym terenie kraju. Maksymalna faza wyniesie 88 proc. w Dolinie Kłodzkiej, a na Mazurach będzie to maksymalnie 85 proc.
Zaćmienie rozpocznie się przed zachodem Słońca, ale jego koniec nastąpi już po schowaniu się Słońca za horyzont. Na wschód od linii Olsztyn-Łódź-Opole faza maksymalna będzie już po zachodzie naszej dziennej gwiazdy. Najmniej efektownie będzie w Bieszczadach, gdzie w praktyce zobaczymy 42 proc. zasłoniętej tarczy, bo potem Słońce zajdzie.
W naszym kraju zaćmienie częściowe rozpocznie się pomiędzy godziną 19.10 a 19.20 (w zależności od miejsca). Słońce zajdzie pomiędzy godziną 20 (w Rzeszowie) a 20.30 (w Szczecinie).
Jak bezpiecznie obserwować zaćmienie?
W emocjach oglądania zaćmienia pamiętajmy o bezpieczeństwie naszego wzroku. W żadnym wypadku nie wolno patrzeć na Słońce przez teleskop czy lornetkę, jeżeli nie są one wyposażone w odpowiednie filtry. Nie należy też wpatrywać się w Słońce gołym okiem.
Najbezpieczniej użyć specjalnych okularów do zaćmień Słońca, które można kupić za kilka-kilkanaście złotych. Odpowiednio osłabiają one światło widzialne Słońca, a także odcinają promieniowanie podczerwone i ultrafioletowe, szkodliwe dla naszych oczu. Pamiętajmy, że okulary do zaćmień Słońca to coś innego niż zwykłe okulary przeciwsłoneczne.
W przypadku przyrządów astronomicznych bezpieczną metodą obserwacji jest rzutowanie obrazu Słońca na ekran, na przykład na białą kartkę lub ścianę, ustawione prostopadle. Światło z teleskopu pada na taki ekran. My patrzymy na ekran, a nie przez teleskop.
Pokazy i dodatkowe informacje
Wiele różnych organizacji i instytucji astronomicznych, a także miłośników astronomii będzie organizować pokazy zaćmienia przez teleskopy wyposażone w odpowiednie filtry albo instrumenty przeznaczone do obserwacji Słońca.
Obszerne informacje na temat zaćmienia znajdziemy w różnych portalach astronomicznych czy czasopismach. Przykładowo polskie czasopismo astronomiczne „Urania – Postępy Astronomii” poświęciło zaćmieniu Słońca cały numer (3/2026).
Jeśli komuś przepadnie tegoroczne zaćmienie całkowite, to będzie okazja na powtórkę w 2027 roku. Wtedy pas całkowitego zaćmienia przejdzie m.in. przez Egipt, w tym przez kurort Marsa Alam oraz przez Dolinę Królów, w której znajdują się grobowce faraonów.(PAP)
cza/ bar/
