Haiti z polską flagą i Adolf Hitler na meczu Niemiec, czyli dezinformacja w trakcie pierwszych dni mundialu
Prorosyjskie źródła, polska flaga na koszulkach Haiti, Adolf Hitler na trybunach meczu Niemcy-Curacao oraz flaga Włoch z gwiazdą Dawida - to przykłady fałszywych informacji rozpowszechnianych w sieci podczas pierwszych dni piłkarskich mistrzostw świata w Kanadzie, Meksyku i USA.
Choć odbywający się po raz pierwszy w trzech krajach mundial dopiero się zaczął, jego skala (48 uczestników i 104 mecze) oraz długość trwania (ponad pięć tygodni) będzie sprzyjać kolportowaniu przy jego okazji dezinformujących i kłamliwych treści - przyznał w rozmowie z PAP Michał Banasiak, prezes Polskiego Instytutu Dyplomacji Sportowej.
- Od początku mistrzostw w sieci pojawia się bardzo dużo filmików i wpisów dotyczących mundialu i towarzyszących mu kontrowersji organizacyjnych i politycznych. Niektóre z nich można traktować jako satyrę, ale niektóre rzeczywiście mogą wypaczać nam odbiór mundialu lub jego uczestników - powiedział.
Kampania dezinformacyjna Rosji
O pierwszym przypadku fałszywych treści poinformowało w poniedziałek na portalu X Ukraińskie Centrum Przeciwdziałania Dezinformacji. Organ ostrzegł przed skoordynowaną kampanią dezinformacyjną Rosji przeciwko Ukraińcom w kontekście mistrzostw świata. Prorosyjskie źródła miały rozpowszechniać fałszywe nagrania wideo, w których oskarżano ukraińskich kibiców o brutalny atak na Izraelczyków po pierwszym meczu MŚ.
Nagrania miały rzekomo pochodzić z kanadyjskiej stacji telewizyjnej CTV. Na oficjalnej stronie internetowej telewizji nie ma jednak takiego materiału. PAP zwróciła się do CTV z prośbą o ich stanowisko w tej sprawie, jednak do momentu publikacji nie otrzymała odpowiedzi.
Według ukraińskiego Centrum Przeciwdziałania Dezinformacji fałszowanie informacji pochodzących ze znanych zachodnich mediów to od dawna stosowana taktyka rosyjskiej propagandy. „W szczególności jest ona systematycznie wykorzystywana przez sieć dezinformacyjną Matrioszka, specjalizującą się w fałszowaniu filmów i wiadomości pod markami renomowanych międzynarodowych źródeł informacji i organizacji” - czytamy w komunikacie ukraińskiego ośrodka. Podobne mistyfikacje dotyczące Ukraińców, według Centrum, miały powstawać również podczas zimowych Igrzysk Olimpijskich w 2026 r.
Fake news dot. koszulek reprezentacji Haiti
Banasiak podkreślił jednak, że nie wszystkie kłamliwe czy dezinformujące treści są podszyte złymi intencjami. - Bardzo nośny temat rzekomego umieszczenia polskiej flagi na koszulkach Haiti prawdopodobnie powstał z braku dostatecznej wiedzy, weryfikacji i przekonania, że to faktycznie jest flaga Polski - zaznaczył.
Internauci, a także niektóre portale sportowe informowały, że na oficjalnych koszulkach reprezentacji Haiti umieszczono polską flagę. W rzeczywistości flaga na koszulkach Haiti nie była biało-czerwona, a błękitno-czerwona. Nadruk przedstawiał mężczyznę trzymającego flagę i nawiązywał do ostatniej bitwy z wojny o niepodległość kraju w 1803 roku. Pod Vertieres walka stoczyła się wtedy pomiędzy armią haitańskich niewolników, a wojskami francuskimi. Portal sprawdzamto.pl również opisał tę fałszywą informację.
To, że flaga na koszulkach przedstawiała barwy Haiti potwierdził producent koszulek. W specjalnym nagraniu wyjaśniał, że Haiti zdecydowało się umieścić narodową flagę na swoich strojach. - Wśród dezinformujących treści takich właśnie jest najwięcej. Mają przykuć naszą uwagę interesującą, emocjonalną albo zabawną historią. Twórcom chodzi o wygenerowanie jak największych zasięgów. Niestety, jeśli damy się ponieść potrzebie reakcji czy podania tych treści dalej, przyłączamy się do łańcuszka dezinformacji - podkreślił Banasiak.
Reprezentacja Haiti była ostatecznie zmuszona zmienić koszulki, ponieważ FIFA zabrania umieszczania na nich treści religijnych i politycznych, a za takie uznano nadruk. Haitańczycy zdążyli wystąpić w nieuznanych przez FIFA koszulkach tylko w dwóch meczach towarzyskich.
Gwiazda Dawida na fladze Włoch
Ekspert wyróżnił w rozmowie z PAP także inny rodzaj dezinformacji. Jak mówił, polega ona świadomym wprowadzeniu odbiorcy w błąd i wyrobieniu w nim konkretnej opinii na dany temat. - Jakiś czas temu w sieci pojawiła się grafika przedstawiająca wielką flagę Włoch z gwiazdą Dawida. Miała sugerować, że włoscy kibice popierają działania Izraela w konflikcie izraelsko-palestyńskim - wyjaśnił.
Wygenerowany przez AI Adolf Hitler na trybunach
Podczas pierwszych dni Mundialu nie zabrakło również grafik przerobionych przez sztuczną inteligencję. W sieci pojawiło się bowiem zdjęcie ukazujące kibica przypominającego wyglądem Adolfa Hitlera. Kadr miał pochodzić z niedzielnego meczu Niemiec z Curacao (7:1). Jeden z takich wpisów na portalu X zgromadził ponad 3 mln wyświetleń.
Na publikowanych zdjęciach widoczny jest dokładany czas meczu - 50. minuta i dziewiąta sekunda. To moment, w którym niemieccy kibice świętowali gola strzelonego z rzutu karnego przez Kaia Havertza. W oryginalnym zapisie transmisji meczu rzeczywiście można zobaczyć ten kadr, z tym że pokazany na nim mężczyzna nie przypomina Hitlera. Portal sprawdzamto.pl również opisał tę fałszywą informację.
Mundial jako soft power państw
Banasiak zauważył również, że piłka nożna może być doskonałym narzędziem do poprawy lub budowy pożądanego przez państwa wizerunku albo wzmocnienia jego pozycji na świecie. - W mniejszym lub większym stopniu śledzą ją dosłownie miliardy ludzi na całym świecie co sprawia, że ma bardzo dużą moc oddziaływania. Państwa korzystają z niej na różne sposoby - podkreślił.
Katar organizując mundial w 2022 r. chciał zakotwiczyć w świadomości ludzi na całym świecie jako silne, niezależne i liczące się na świecie państwo - zwrócił uwagę. Z kolei np. dla Kosowa międzynarodowe rozgrywki piłkarskie to platforma wzmacniania państwowości. - W FIFA, do którego należy tamtejsza federacja piłkarska, jest więcej członków niż w ONZ - a przecież nie wszyscy członkowie ONZ uznają kosowską niepodległość - zaznaczył ekspert.
W opinii Banasiaka na postrzeganie państw mają oczywiście wpływ osiągane przez ich piłkarskie reprezentacje wyniki, a nawet styl ich gry. - Brazylia od dekad utożsamiana jest z piłką nożną i lekkością gry. Podbijająca poprzedni mundial reprezentacja Maroka przydała sympatii całemu państwu - zwłaszcza w świecie arabskim, który wcześniej traktował Maroko z pewnym dystansem. Trzeba też pamiętać, że może to być miecz obosieczny. Kontrowersje związane z organizowanym przez Maroko tegorocznym Pucharem Narodów Afryki sprawiły, że niemal na całym kontynencie państwo to wizerunkowo bardzo straciło - podsumował ekspert.
Weronika Moszpańska (PAP)
wm/ pś/ sab/
