Szefowa Komisji Weneckiej: aby zatrzymać zanik demokracji, należy zrozumieć, na czym ona polega
Aby zatrzymać zanik demokracji, należy dogłębnie zrozumieć, na czym ona polega – powiedziała PAP przewodnicząca Komisji Weneckiej Marta Cartabia, która odebrała w Toruniu nagrodę Mikołaja Kopernika Fides et Ratio i wygłosiła z tej okazji wykład w ramach Colloquium Charitativum Novum.
W wygłoszonym w Toruniu wykładzie włoska prawniczka zwróciła uwagę, że żyjemy w czasach, kiedy demokracja jest w odwrocie i zacierają się granice, które mają określać zakres władzy polityków. Colloquium Charitativum Novum to spotkanie intelektualistów, również zagranicznych, nawiązujące do idei historycznego Colloquium Charitativum, spotkania katolików i protestantów, które odbyło się w Toruniu w 1645 roku.
- Przede wszystkim uważam, że przede wszystkim należy głębiej zrozumieć, na czym polega demokracja. Należy wiedzieć, że nie wystarczy wybrać rząd, ale że chodzi tu także o zaangażowanie w cały proces: właściwe wykorzystywanie powierzonej władzy, respektowanie procedur i trójpodziału władzy, w tym niezależności sądownictwa, praw człowieka, w końcu całego dziedzictwa wynikającego z historii Europy - odpowiedziała Cartabia na pytanie PAP, co należy zrobić, by powstrzymać zanik demokracji.
Jak podkreśliła, polityk jest wybrany demokratycznie dopiero wtedy, gdy szanuje prawo, na podstawie którego doszło do jego wyboru.
Proszę sobie wyobrazić, że w abstrakcyjnym wymiarze, w hipotetycznym świecie, ktoś został wybrany, ale nadal chce pozbyć się podstawowych praw ludzi. Czy on sprawuje władzę w sposób demokratyczny? Rzeczywiście został wybrany, ale aby to był wybór demokratyczny, musi on szanować wolę ludzi i ich prawa
Jej zdaniem kluczowe jest, aby pamiętać, że demokracja nie kończy się na wyborach.
Nie jest to wybór zero-jedynkowy: albo wybory, albo poszanowanie praw i innych ograniczeń sądowych. Chodzi o obie te rzeczy. Demokracje wspierają się na obu tych filarach, co wymaga wolnych wyborów, respektowania ich, szacunku do instytucji politycznych, ale także respektowania ram sądowych i granic prawnych, które są określone w konstytucjach
Przewodnicząca Komisji Weneckiej wyjaśniła, że praca kierowanej przez nią instytucji skupia się na dostarczaniu rekomendacji, wymianie wspólnych doświadczeń. Podkreśliła, że Komisja „nigdy nie narzuca jednej odpowiedzi”. Jednocześnie zaapelowała, by obywatele państw Europy byli bardziej „efektywni we wdrażaniu tych wartości, w przeciwnym wypadku zostaniemy pokonani przez moc siły, a nie przez moc prawa”.
Zapytana, czy jej instytucja także musiała zmienić się wraz z ewoluującą rzeczywistością, odpowiedziała, że każda instytucja pracuje inaczej, ale „rzeczywiście misja Komisji z czasem się zmieniła”. Cartabia przypomniała, że gdy instytucja ta powstała na początku lat 90., jej celem było wspieranie państw takich jak Polska, które chciały odbudować u siebie demokrację i stworzyć nową konstytucję. - Łatwo było pomóc tym, którzy chcieli odbudować swój kraj według europejskich wartości - dodała.
Potem nastąpił okres, w którym wartości te były podawane w wątpliwość, a obecnie żyjemy w innych czasach (...) w wielu krajach podważano rolę pewnych instytucji, demokracji, praworządności, były (one) zagrożone w wielu krajach, ale właśnie w tym celu (ochrony tych zasad - PAP) istnieją instytucje takie jak Komisja Wenecka
W poniedziałek 1 czerwca Cartabia zainaugurowała w Toruniu Colloquium Charitativum Novum „O pokoju”. Odebrała też Nagrodę Mikołaja Kopernika Fides et Ratio. W wydarzeniu wzięli udział m.in. prymas Polski abp Wojciech Polak i metropolita krakowski kard. Grzegorz Ryś.
Europejska Komisja na rzecz Demokracji przez Prawo (Komisja Wenecka) to powołany w 1990 r. organ doradczy Rady Europy ds. prawa konstytucyjnego. Zasiadają w niej eksperci prawa konstytucyjnego i międzynarodowego, sędziowie sądów najwyższych i trybunałów konstytucyjnych państw członkowskich, członków parlamentów narodowych oraz urzędników służby cywilnej. Jej głównym zadaniem jest wydawanie opinii prawnych dotyczących projektów aktów prawnych przygotowanych przez poszczególne państwa bądź aktów prawnych mających już moc prawną. Identyfikuje ona potencjalne niezgodności ze standardami europejskimi lub luki w prawie.
Autor: Antoni Wiśniewski-Mischal (PAP)
awm/ akl/ kgr/
