40. rocznica morderstwa premiera Olofa Palmego. Sprawca wciąż nieznany
W sobotę mija 40. rocznica morderstwa socjaldemokratycznego premiera Szwecji Olofa Palmego. Jego syn Marten twierdzi, że młodzi ludzie często nie wiedzą, kim był polityk, za to chętnie dywagują, kto mógł dokonać zabójstwa.
Na grobie Palmego na cmentarzu przy kościele Adolfa Fryderyka oraz w miejscu tragedii na wmurowanej w chodnik tablicy w centrum Sztokholmu oczekuje się w tym roku więcej kwiatów niż zwykle.
Szwedzki premier został śmiertelnie postrzelony 28 lutego 1986 r., gdy wieczorem bez ochrony wracał z żoną Lisabeth z kina.
Prokuratura w 2020 r. zamknęła trwające 34 lata śledztwo, uznając za sprawcę Stiga Engstroema, pracownika firmy ubezpieczeniowej. Z powodu śmierci mężczyzny w 2000 r. nie postawiono mu zarzutów. W grudniu 2025 r. prokurator generalny nieoczekiwanie przyznał, że wskazano niewłaściwego zabójcę, ale śledztwo nie zostało wznowione. Decyzja na nowo wywołała spekulacje.
Śledczy byli bliscy rozwiązania sprawy w 1989 roku, gdy na dożywocie skazano oskarżonego o zamordowanie Palmego Christera Petterssona. To Lisbeth Palme, która została ranna w ataku, zeznała, że sprawcą był właśnie Pettersson, narkoman i alkoholik. Domniemany sprawca został później uniewinniony przez sąd wyższej instancji z powodu błędów śledczych i braku dostatecznych dowodów. Pettersson zmarł w 2004 roku, a Lisbeth Palme w 2018 r.
Według szwedzkich mediów poszlaki wskazują, że mordercą mógł być jeszcze inny mężczyzna, określany jako Christer A., zmarły w 2008 r.
Narodowa zagadka
Na temat zabójstwa Palmego, tropów i możliwych zleceniodawców napisano dziesiątki książek i tysiące artykułów. W Szwecji temat ten jest przedmiotem niekończącej się debaty.
Ostatnio o kontynuację śledztwa zwrócili się do prokuratury generalnej dziennikarze gazety „Svenska Dagbladet”. Byli oni sceptyczni wobec obarczenia winą Engstroema, wskazywali też, że możliwe byłoby znalezienie nowych dowodów dzięki analizie płaszcza Palmego za pomocą nieznanej wcześniej technologii DNA. W sprawie wznowienia śledztwa zbierane są petycje.
Płaszcz, który polityk miał na sobie, gdy padły strzały, został niedawno zwrócony rodzinie Palmego. Syn polityka, Marten, w wywiadzie dla gazety „Dagens Nyheter” przyznał, że nie jest w stu procentach pewny, który z wymienianych w śledztwie mężczyzn był sprawcą. Nie chce też prowadzić prywatnego śledztwa ani udostępnić okrycia ojca do badań, jeśli nie poprosi o to prokuratura. „Niestety życiorys ojca i jego dokonania popadły w zapomnienie. Młodsze pokolenia wiedzą więcej o morderstwie niż samym polityku” – powiedział.
Dorobek polityczny
Olof Palme stał na czele rządu Szwecji w latach 1969-76 oraz od 1982 roku do swojej śmierci.
Polityk przyczynił się do rozwoju szwedzkiego systemu państwa opiekuńczego, a w polityce międzynarodowej zasłynął z krytyki USA za udział w wojnie w Wietnamie oraz poparcia odradzających się z kolonializmu krajów rozwijających się. Kontrowersje wzbudziła podróż Palmego na Kubę i przyjęcie go przez Fidela Castro.
Zdaniem Martena Palmego jego ojciec podczas zimnej wojny przez jednych był oskarżany o współpracę z amerykańskim CIA, a inni nazywali go agentem KGB.
Polityk w 1974 r. podczas wizyty w Warszawie oddał zagrabioną przez jego rodaków podczas potopu szwedzkiego tzw. rolkę sztokholmską. Palme oraz Partia Robotnicza - Socjaldemokraci, której przewodził w latach 80., wspierali polski ruch Solidarność.
Ze Sztokholmu Daniel Zyśk (PAP)
zys/ akl/ know/
