Żywność wysokoprzetworzona. Nawet jedna porcja popularnego przysmaku dziennie zwiększa ryzyko demencji
Nawet niewielka porcja chipsów ziemniaczanych dziennie może zwiększyć ryzyko demencji – wynika z najnowszych badań. To kolejne obserwacje wskazujące na szkodliwe działanie żywności wysokoprzetworzonej. Wcześniej wykazano, że zwiększa ona ryzyko otyłości, cukrzycy, a nawet depresji i zaburzeń snu.
Najnowsze badania publikuje pismo „Alzheimer & Dementia: Diagnosis, Assessment & Disease Monitorung”. W ciągu roku przeanalizowano zwyczaje żywienie 2 100 Australijczyków w wieku 40-70 lat. Okazało się, że wystarczy zaledwie o 10 proc. dziennie zwiększyć spożycie żywności wysokoprzetworzonej (UPF), by wzrosło ryzyko demencji. Oznacza to, że wystarczy codziennie sięgać po niewielką torbę chipsów.
Główna autorka badania Barbara Cardoso z Monash University w Melbourne podkreśla, że negatywnych skutków dla zdrowia spożywania żywności wysokoprzetworzonej nie zrekompensujemy sięgając także warzywa i owoce. Paczka chipsów lub innych przetworzonych produktów psuje całodniową dietę. – Nasze badania wykazały, że spożywanie UPF pogarsza koncentrację uwagi i zwiększa ryzyko demencji u osób w średnim wieku i u seniorów – zaznacza specjalistka.
Spożycie żywności wysokoprzetworzonej stale się zwiększa
W Polsce spożycie żywności wysokoprzetworzonej stale się zwiększa. Według Public Health Nutrition Journal na produkty ultraprzetworzone przypada prawie 37 proc. zakupów żywności. W Europie przodują pod tym względem Brytyjczycy, którzy spożywają 50,7 proc. UPF, a na kolejnym miejscu są Niemcy (46,2 proc.) oraz Irlandczycy (45,9 proc.). Najmniej żywności wysokoprzetworzonej na naszym kontynencie spożywają Portugalczycy (10,2 proc,), Włosi (13,4 proc.) oraz Grecy (13,7 proc.).
Najnowsze badania australijskich uczonych nie są zaskoczeniem. Podobnie alarmujące są obserwacje przeprowadzone w innych krajach. W styczniu 2026 r. pismo „Neurology” opublikowało badania sugerujące, że każde zwiększeni spożycia żywności wysokoprzetworzonej o 10 proc. zwiększa ryzyko demencji o 16 proc. Nawet u tych osób, które sięgają głównie po produkty roślinne.
– Obydwa badania wskazują, że większe spożycie UPF może pogarszać zdolności poznawcze – stwierdza w wypowiedzi dla stacji CNN prof. Taylor Kimberly z Harvard Medical School w Bostonie. Specjalista jest głównym autorem badania opublikowanego w styczniu tego roku.
Do podobnych wniosków skłaniają badania opublikowane w kwietniu 2026 r. również przez pismo „Neurology”. Wykazano w nich, że zmiana diety polegająca na zmniejszeniu spożycia żywności wysokoprzetworzonej o 11 proc. zmniejsza ryzyko choroby Alzheimera oraz demencji, w porównaniu do tych osób, które tego nie zrobiły.
Według badań z 2022 r. opublikowanych przez „JAMA Neurology” osoby często sięgające po UPF wykazują o 28 proc. szybsze pogarszanie się funkcji poznawczych i o 25 proc. pogorszenie funkcji wykonawczych, czyli takich jak planowanie, organizacja, skupienie uwagi, kontrolowanie emocji oraz elastyczne dostosowywanie się do nowych sytuacji.
Barbara Cardoso z Monash University w Melbourne przekonuje, że im wcześniej zrezygnujemy ze spożywania żywności wysokoprzetworzonej, tym pozytywne skutki dla naszego mózgu będą większe. Najlepiej jest zmienić dietę jeszcze w średnim wieku, zanim zaczną pojawiać się pierwsze objawy demencji.
Zbigniew Wojtasiński (PAP)
zbw/ agt/gn/
