Dzieciństwo potrzebuje podwórek. Nowy przewodnik o przestrzeni, która wspiera dzieci, młodzież i sąsiedztwo
Dzieci coraz więcej czasu spędzają w zamkniętych wnętrzach: przed ekranami, na zajęciach dodatkowych, w codzienności coraz częściej zaplanowanej przez dorosłych. Tymczasem swobodna zabawa na zewnątrz, kontakt z naturą, ruch i relacje z rówieśnikami są ważne dla zdrowia, odporności psychicznej, rozwoju społecznego i poznawczego.
Podwórka i place zabaw mogą być odpowiedzią na ten deficyt - jeśli są projektowane jako przestrzeń życia społecznego, a nie wyłącznie jako strefa dziecięcej aktywności. To miejsca, w których dzieci budują samodzielność, młodzież znajduje przestrzeń spotkań, a dorośli tworzą codzienne więzi sąsiedzkie.
Tym zagadnieniom poświęcony jest przewodnik „Place zabaw. Poradnik dla inwestorów i osób projektujących budynki mieszkalne”, przygotowany z inicjatywy i wydany przez Polski Związek Firm Deweloperskich we współpracy z cenionymi ekspertkami i ekspertami z obszaru projektowania, dostępności, bezpieczeństwa, akustyki, natury i przestrzeni miejskiej.
„Dobre podwórko może zmienić codzienność całej społeczności. To tutaj dzieci uczą się samodzielności, ruchu i relacji z rówieśnikami, a rodzice i opiekunowie nawiązują pierwsze sąsiedzkie rozmowy. Przygotowując przewodnik, chcieliśmy pokazać, że plac zabaw jest ważną częścią życia osiedla i jakości życia mieszkańców” - mówi Paweł Putkowski, prezes warszawskiego oddziału Polskiego Związku Firm Deweloperskich.
Od potrzeb dzieci do konkretnych rozwiązań
Przewodnik pokazuje plac zabaw jako złożoną przestrzeń codziennego życia: miejsce ruchu, relacji, samodzielności, kontaktu z naturą i odpoczynku, a jednocześnie obszar wymagający dobrych decyzji projektowych, znajomości przepisów, zasad bezpieczeństwa, dostępności, neuroróżnorodności, akustyki, doboru materiałów, nawierzchni, zieleni i wody. Prowadzi od pytania o potrzeby dzieci i młodzieży do bardzo praktycznych odpowiedzi: jak tworzyć przestrzenie dobre dla całej społeczności - dzieci, rodziców, opiekunów, seniorów, osób z niepełnosprawnościami i sąsiadów.
„Przestrzeń dobra dla dziecka to przestrzeń dobra dla wszystkich” - podkreśla dr inż. arch. Monika Wróbel z Fundacji Skwer Sportów Miejskich, współautorka przewodnika. W praktyce oznacza to miejsca dostępne, bezpieczne, czytelne i wygodne także dla rodziców z wózkami, seniorów, opiekunów oraz osób z ograniczoną mobilnością.
Dostępność, widoczność i swoboda zabawy
W przewodniku eksperci omawiają także kwestie inkluzywności - projektowania, które zaprasza do uczestnictwa osoby o różnych potrzebach, wieku, sprawności i wrażliwości sensorycznej. Dobrze zaprojektowany plac zabaw pozwala dzieciom podejmować zabawę z rówieśnikami, a dorosłym daje poczucie, że mogą towarzyszyć im z odpowiedniego dystansu.
„Możliwość kontaktu wzrokowego to ważna potrzeba rodzica i dziecka” - podkreśla Dominik Berliński z Centrum Kontroli Placów Zabaw, współautor przewodnika.
Dlatego znaczenie mają widoczność, układ ścieżek, lokalizacja ławek i możliwość obserwowania stref zabawy z pewnego oddalenia. Dziecko może budować samodzielność i relacje z rówieśnikami, a opiekun - siedząc na ławce, rozmawiając z sąsiadem czy odpoczywając - nadal ma poczucie bezpieczeństwa.
Miejsce także dla starszych dzieci i młodzieży
Autorzy zwracają uwagę także na potrzeby starszych dzieci i nastolatków. Osiedlowa przestrzeń powinna dorastać razem z mieszkańcami. Młodzież potrzebuje miejsc spotkań, odpoczynku i aktywności: stołów piknikowych, hamaków, dużych huśtawek, stołów do ping-ponga, drążków, street workoutu, ścian do rysowania kredą czy przestrzeni, w których można po prostu pobyć razem.
Takie miejsca pozwalają młodym ludziom pozostać częścią osiedlowej wspólnoty i korzystać ze wspólnej przestrzeni w sposób adekwatny do ich wieku, potrzeb i codziennych relacji.
Natura jako funkcjonalna część placu zabaw
Na współczesnych osiedlach natura powinna być obecna w jak największym stopniu - jako funkcjonalny element przestrzeni zabawy. Zieleń, cień, piasek, woda, patyki, liście, naturalne nawierzchnie i roślinność tworzą warunki do eksploracji, zabawy wszystkimi zmysłami i odpoczynku od nadmiaru bodźców.
„Zieleń na placach zabaw nie powinna być tylko dekoracją. Powinna być funkcjonalną częścią przestrzeni” - tłumaczą Justyna Dziedziejko i Magdalena Wnęk z topoScape, architektki krajobrazu i współautorki przewodnika.
Dzieci potrzebują kontaktu z przyrodą: możliwości zrywania liści i owoców, plecenia wianków, zabawy patykami, chowania się wśród roślin, obserwowania zmieniających się pór roku, a czasem także wspinania się na drzewa. Tak rozumiana natura wzbogaca zabawę, wspiera mikroklimat osiedla i pomaga dzieciom odpocząć od świata ekranów.
Akustyka, komfort mieszkańców i relacje sąsiedzkie
Przewodnik obejmuje również tematy, które często decydują o tym, jak plac zabaw działa po oddaniu do użytku. Dzieci podczas zabawy biegają, śmieją się, krzyczą, wyrażają emocje i sprawdzają swoje możliwości. Dźwięki dobiegające z placu zabaw są naturalną częścią ich swobodnej aktywności, ale mogą też stać się punktem zapalnym w relacjach sąsiedzkich.
Dlatego dobrze zaprojektowany plac zabaw powinien uwzględniać akustykę - nie po to, aby ograniczać dziecięcą ekspresję, ale żeby mądrze godzić różne potrzeby mieszkańców.
„Dobry plac zabaw powinien uwzględniać potrzeby dzieci i komfort mieszkańców” - mówi dr inż. arch. Beata Walicka-Góral z Politechniki Rzeszowskiej, współautorka przewodnika.
W praktyce pomagają w tym m.in. strefy ciche i głośne, odpowiednia lokalizacja urządzeń, kontrola ich zużycia oraz miejsca wyciszenia wśród zieleni.
Dla osób, które kształtują przestrzeń wokół nas
Dobrze zaprojektowany plac zabaw może wspierać rozwój dzieci i poprawiać jakość życia całej społeczności lokalnej. Właśnie dlatego temat wymaga dziś szerszego spojrzenia - łączącego przepisy, bezpieczeństwo, projektowanie, dostępność, naturę, komfort mieszkańców i aktualną wiedzę o rozwoju dziecka.
Przepisy, które w 2024 roku wprowadziły obowiązek budowy placu zabaw przy każdej inwestycji wielorodzinnej liczącej powyżej 20 mieszkań, otworzyły wiele praktycznych pytań: o to jak projektować takie miejsca mądrze, odpowiedzialnie i z myślą o realnych potrzebach użytkowników.
„Aby na nie odpowiedzieć, Oddział Warszawski PZFD postanowił wydać poradnik dotyczący projektowania placów zabaw na osiedlach mieszkaniowych. Choć punktem wyjścia są regulacje prawne, poprosiliśmy autorów publikacji także o szersze spojrzenie na zagadnienie, tak aby ułatwić inwestorom projektowanie przestrzeni odpowiadających w pełni na współczesne potrzeby dzieci, ale też całych rodzin. Treść poradnika jest zgodna z najnowszymi trendami w projektowaniu oraz aktualną wiedzą dotyczącą rozwoju dziecka” - mówi Paweł Putkowski.
Pobierz przewodnik „Place zabaw. Poradnik dla inwestorów i osób projektujących budynki mieszkalne” i dowiedz się, jak tworzyć lepszą przestrzeń do życia: https://www.pzfd.pl/s/place-zabaw.
