Forum prawo dla rozwoju po debacie w Sejmie: ministerstwo i eksperci jednym głosem - „VAT na wodę powinien zostać obniżony”
Polska jest jedynym państwem UE, w którym woda butelkowana jest opodatkowana wyżej niż dosładzane napoje. Postulat obniżenia opodatkowania wód źródlanych i mineralnych był przedmiotem obrad w Sejmie. Ministerstwo Zdrowia wsparło głosy ekspertów i wskazało, że od lat zabiega o obniżkę podatku VAT na wodę. NIK z kolei przedstawił wyniki raportu wskazujące na nieskuteczność aktualnego kształtu podatku cukrowego. W dyskusji wskazano także jakie negatywne skutki zdrowotne niesie za sobą nadmierne spożycie napojów z dużą zawartością cukru.
12 lutego w Sejmie RP odbyło się posiedzenie Parlamentarnego Zespołu na rzecz Wspierania Przedsiębiorczości i Patriotyzmu Ekonomicznego poświęcone przede wszystkim opodatkowanie napojów podatkiem VAT oraz opłatą cukrową. Główną tezą dyskusji był postulat obniżenia podatku VAT na wodę mineralną i źródlaną. Polska jest bowiem jedynym państwem Unii Europejskiej, w którym opodatkowanie wody butelkowanej jest wyższe niż napojów z dodatkiem soków owocowych. Na konieczność dostosowania polityki podatkowej państwa do celów polityki zdrowotnej zwracali uwagę przede wszystkim przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia.
„Jeśli chodzi o preferencyjną stawkę dla czystej wody cały czas mamy jednolite stanowisko, czyli powinniśmy prowadzić spójną politykę fiskalną. Zależy nam na tym, żeby woda była napojem pierwszego wyboru i za każdym razem, gdy tylko jest taka okazja, wnioskujemy o to, aby podatek VAT na wodę butelkowaną był obniżony, żeby preferencyjne opodatkowanie wody było kluczowym kierunkiem działań państwa, jeśli chodzi o prozdrowotną politykę fiskalną - tłumaczyła Aleksandra Bońska naczelnik wydziału planowania programów w Departamencie Zdrowia Publicznego Ministerstwa Zdrowia - Jest to podstawowy, najbardziej naturalny, najzdrowszy napój. Jego regularne spożycie ma bezpośredni wpływ na ograniczenie spożycia słodzonych produktów przetworzonych. I takie opodatkowanie, jesteśmy przekonani, może stanowić bodziec, który będzie wspierał konsumentów w dokonywaniu korzystnych wyborów żywieniowych” - wskazała.
Jednocześnie przedstawiciele resortu wyjaśnili, że formalnym gospodarzem przepisów dotyczących opłaty cukrowej i podatku VAT jest Ministerstwo Finansów i to ten resort jest właściwy do inicjowania zmian w prawie. Z kolei Ministerstwo Zdrowia stara się aktywnie uczestniczyć we wszelkich dyskusjach i uzgodnieniach międzyresortowych, w których stanowisko resortu jest stałe i niezmienne: forma dodawanego cukru ze zdrowotnego punktu widzenia, nie ma znaczenia, jeśli jest go za dużo. A nadmiar spożywanych cukru, a co za tym idzie kalorii, może prowadzić do otyłości.
„Chcielibyśmy zwrócić uwagę na patologiczną sytuację na rynku napojów bezalkoholowych, przede wszystkim na stawki VAT. Mamy w Polsce unikalną w skali Unii Europejskiej sytuację, że takie napoje jak bezalkoholowe piwa smakowe, wody smakowe, napoje energetyczne, niegazowane i gazowane napoje owocowe są opodatkowane preferencyjną 5% stawką podatku VAT, a woda butelkowana stawką w wysokości 23%. W dwóch krajach UE sytuacja jest odwrotna, czyli woda jest opodatkowana niżej, a we wszystkich pozostałych krajach stawka podatku VAT jest identyczna dla wody i napojów dosładzanych sokiem - referował z kolei dr Konrad Hennig z Forum Prawo dla Rozwoju - To powoduje praktyczne skutki, producenci napojów podszywają się pod wodę, używając zwodzących nazw, po to, żeby ich produkt mocniej przypominał produkt preferowany przez konsumentów czyli czystą wodę. UOKiK prowadzi cztery postępowania sprawdzające w sprawie producentów napojów oferujących produkty marketingowo podszywająca się pod wodę. To wszystko wynika z interesu ekonomicznego, który wywołuje ta konstrukcja podatku” - dodał ekspert.
„NIK w wielu kontrolach zwracał uwagę na rosnące problemy i małą skuteczność albo nieskuteczność polityki państwa w zwalczaniu otyłości i w zwalczaniu chorób cywilizacyjnych powiązanych z obecnością cukru w produktach” - wskazał z kolei Jacek Kozłowski Wiceprezes Najwyższej Izby Kontroli.
Szczegółowe wyniki kontroli NIK przeprowadzonej w zakresie m. in. poboru opłaty cukrowej i wydatków ponoszonych z jej środków przedstawił Wiesław Chabraszewski ze szczecińskiej delegatury NIK. Wskazał on, że analiza rynku początkowego etapu obowiązywania opłaty wykazała, że ceny napojów gazowanych wzrosły nawet o 36% wód smakowych około 22%, herbat mrożonych o 18%, a jednocześnie odnotowano spadek popytu na te produkty - odpowiednio o 20% w przypadku napojów gazowanych, 21% dla wód smakowych oraz 5% dla herbat mrożonych. – „Po spadku popytu na te produkty w pierwszym roku obowiązywania tej opłaty w kolejnych latach wielkość sprzedaży napojów słodzonych powróciła do tej sprzed wprowadzenia opłaty. W latach 2021-2023 wpływy z opłaty cukrowej wyniosły łącznie 4,6 miliarda zł. W naszej ocenie wprowadzenie opłaty cukrowej miało w istocie jedynie charakter fiskalny i stanowiło faktycznie podatek będący kolejnym źródłem finansowania ogółu świadczeń przez NFZ” - podkreślił Wicedyrektor Delegatury NIK.
„Cukier jest dzisiaj nałogiem Polaków. 63% Polaków ma nadwagę, podczas gdy wśród Europejczyków 49%. Jesteśmy powyżej europejskiej średniej. To znaczy, że tylko 37% Polaków dorosłych utrzymuje właściwą wagę. W 2050 roku średnia długość życia Polaków z powodu cukru skróci się o 4 lata. Z kolei polskie dzieci są zaliczane do najszybciej tyjących w Europie. 55% dzieci z otyłością pozostaje otyłymi w okresie dojrzewania, a 80% nastolatków chorujących na otyłość utrzyma nadmierną masę ciała w dorosłym życiu. To jest nienormalna sytuacja, w której w koszyku podstawowym woda, która ma służyć do przygotowywania posiłków dla niemowląt, która jest niezbędna, bo starsi ludzie mogą pić na przykład tylko wodę źródlaną bądź mineralną, a nie mogą pić wody z kranu objęta jest 23% VAT - wyjaśniała Jadwiga Emilewicz - Ja biegam maratony i ze zdumieniem odkryłam, że podczas półmaratonu w Warszawie na mecie było więcej palet z bezalkoholowym piwem cytrynowym, niż z wodą źródlaną czy mineralną. I to jest właśnie przykład jaki ma wpływ ta regulacja na zachowania konsumenckie” - dodała przedstawicielka Instytutu Sobieskiego.
„Uważam że stawki VAT powinny być wyrównane. Nie tylko, jeśli chodzi o napoje, ale też o inne produkty spożywcze. Bo inaczej państwo zmusza przedsiębiorców do kombinowania, żeby właśnie załapać się na niższa stawkę” - podsumował dyskusję Poseł Andrzej Gawron, przewodniczący Zespołu Parlamentarnego.
Eksperci Forum Prawo dla Rozwoju wskazali, że polityka podatkowa państwa powinna preferować najzdrowsze napoje. Jako przykład wskazano rozwiązania stosowane w Portugalii i Hiszpanii, gdzie wody mineralne i źródlane są opodatkowane preferencyjnie względem napojów dosładzanych sokiem. Zaapelowano do Ministerstwa Finansów o rozszerzenie zakresu nowelizacji przepisów o podatku VAT procedowanej aktualnie na etapie rządowym. Parlamentarny Zespół na rzecz Wspierania Przedsiębiorczości i Patriotyzmu Ekonomicznego ma kontynuować na kolejnych posiedzeniach temat barier fiskalnych i regulacyjnych dla sektora MŚP.
