Raport Fundacji Dobrych Inicjatyw: Państwo może tracić miliony na nieefektywnym procesie usamodzielniania wychowanków domów dziecka
Państwo oszczędza dziś, żeby płacić jutro znacznie więcej - wynika z najnowszego raportu Fundacji Dobrych Inicjatyw pt. „Koszt utraconego potencjału. Ekonomiczna analiza systemu pieczy zastępczej”. Dane w raporcie FDI przygotowane przez ekspertów CASE - Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych pokazują, że brak skutecznego wsparcia dla wychowanków opuszczających pieczę zastępczą może prowadzić do strat dla polskiej gospodarki liczonych w milionach złotych i zwiększa obciążenie systemu pomocy społecznej.
Brutalny start w dorosłość i niewykorzystane szanse
Podczas gdy statystyczny Polak wyprowadza się z domu rodzinnego w wieku 27 lat, wychowankowie instytucjonalnej pieczy zastępczej często zostają zmuszeni do pełnej samodzielności już jako osiemnastolatkowie. Ta dziewięcioletnia różnica, przy jednoczesnym braku systemowego wsparcia i mądrego mentoringu, naraża ich na bezrobocie, kryzysy psychiczne oraz bezdomność. Obecny system nie gwarantuje bezpiecznego startu, nawet najwyższa kwota świadczenia na usamodzielnienie nie pokrywa kosztów rocznego najmu mieszkania w mniejszym mieście. W efekcie młodzi ludzie stają przed dramatycznym dylematem: kontynuacja nauki czy podjęcie pracy zarobkowej. Większość z nich zmuszona jest wybrać to drugie rozwiązanie, co skutkuje przerwaniem edukacji, brakiem wykształcenia nawet średniego i drastycznie obniża ich szanse na rynku pracy. Według danych NIK zaledwie 37% byłych wychowanków pracuje rok po opuszczeniu placówki, a 8% z nich korzysta z pomocy społecznej.
Koszt utraconego potencjału
W raporcie FDI został przeanalizowany koszt jaki ponosi państwo w wyniku niewykorzystanego potencjału usamodzielniających się wychowanków domów dziecka. W przypadku każdej osoby, która nie ukończyła szkoły średniej lub zasadniczej zawodowej, całkowita wartość obecna utraconej wartości dodanej wynosi 690 tys. zł, z czego 52 tys. zł zasiliłoby budżet w formie podatku dochodowego. Jeszcze wyższe koszty generuje rezygnacja z kształcenia wyższego. Przerwanie nauki na poziomie licencjackim wiąże się z utratą ponad 1,8 mln zł wartości dodanej w gospodarce, co przekłada się na 216 tys. zł mniejszych wpływów do budżetu państwa od każdej takiej osoby. Komentując wyniki raportu, Bartłomiej Jojczyk, prezes Zarządu Fundacji Dobrych Inicjatyw, podkreśla, że wsparcie wchodzących w dorosłość wychowanków pieczy zastępczej to nie tylko moralny obowiązek, ale przede wszystkim racjonalna decyzja ekonomiczna.
Inwestycja w bezpieczną przyszłość
Fundacja Dobrych Inicjatyw wskazuje konkretne rozwiązania mające poprawić efektywność procesu usamodzielniania. Kluczowe znaczenie ma przemodelowanie funkcji opiekuna usamodzielnienia tak, by stanowił on realne wsparcie dla dzieci już w ostatniej klasie szkoły podstawowej. Drugim filarem są uniwersalne stypendia uzależnione od realizacji indywidualnego planu usamodzielnienia, co gwarantowałoby młodzieży stabilność finansową. Całkowity koszt propozycji fundacji wynosi 330 mln zł. Przy realistycznym poziomie skuteczności analizowanych rozwiązań, koszty te zrównają się z wartością dodaną wygenerowaną w gospodarce dzięki wyższej aktywności zawodowej i wyższej produktywności byłych wychowanków pieczy zastępczej. Publikacja raportu zbiega się z konsultacjami społecznymi dotyczącymi nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny. Zdaniem FDI rządowe propozycje są niewystarczające, a tylko efektywne inwestowanie w potencjał młodych ludzi pozwoli im przestać być „niewidzialnymi” dla systemu i uchroni państwo przed kosztownymi kryzysami społecznymi.
Raport Fundacji Dobrych Inicjatyw pt. „Koszt utraconego potencjału. Ekonomiczna analiza systemu pieczy zastępczej” można pobrać na stronie: https://fdi.org.pl/raport-koszt-utraconego-potencjalu/
