W jednej klasie, ale nie zawsze razem. Nowe badanie ujawnia niewidzialne bariery w szkolnej codzienności
Prawie co drugi rodzic dziecka neuroatypowego doświadczył presji, by przenieść je do innej klasy lub szkoły. 43% rodziców nie zdaje sobie sprawy, jak powszechna jest neuroatypowość w polskich placówkach edukacyjnych, a 71% nigdy nie szukało informacji na ten temat. Za tymi liczbami kryją się dzieci, które chcą po prostu mieć przyjaciół, chodzić na urodziny kolegów i czuć się częścią klasy. Najnowszy raport „Wiele rytmów w jednej szkole”, przygotowany w ramach kampanii społecznej Kaufland Polska i Fundacji Avalon „Inny rytm to nie błąd. To nowa piosenka”, pokazuje, jak wiele zależy od zrozumienia i reakcji dorosłych.
Z badania wynika, że wyzwania związane z neuroatypowością nie dotyczą wyłącznie samych uczniów i ich rodzin. To także sprawdzian dla całej społeczności szkolnej: rodziców, nauczycieli i rówieśników. Czy potrafimy stworzyć przestrzeń, w której różne potrzeby są rozumiane, a każde dziecko ma szansę poczuć się częścią grupy? Poszukiwaniu odpowiedzi na to pytanie służy raport „Wiele rytmów w jednej szkole”, który nie tylko przybliża codzienność uczniów neuroatypowych, lecz także zwraca uwagę na rolę wiedzy, empatii i współpracy dorosłych.
„Oddajemy w Państwa ręce raport z badania społecznego poświęconego obecności uczniów z neuroatypowością w publicznym systemie edukacji. To temat, który dotychczas nie wybrzmiewał wystarczająco mocno w debacie społecznej, dlatego cieszymy się, że możemy przyczynić się do rozpoczęcia tak ważnej dyskusji. Jako Kaufland Polska na co dzień jesteśmy blisko naszych pracowników i klientów, wśród których są rodziny mierzące się z wyzwaniami wynikającymi z neuroróżnorodności. Chcieliśmy podjąć działania, które będą dla nich wsparciem i pomogą budować większe zrozumienie społeczne” - mówi Katarzyna Łosińska-Burdzy, dyrektorka Pionu Corporate Affairs w Kaufland Polska.
Pół miliona uczniów, o których wciąż wiemy za mało
Szacuje się, że w polskim systemie edukacji uczy się nawet pół miliona dzieci neuroatypowych. Według danych Ministerstwa Edukacji Narodowej blisko trzy czwarte uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego uczęszcza do szkół ogólnodostępnych. Choć neuroróżnorodność jest częścią szkolnej codzienności, wiedza na jej temat wciąż pozostaje ograniczona. Aż 71% rodziców nigdy nie szukało informacji na temat neuroatypowości.
Ta luka w wiedzy przekłada się na codzienne relacje w szkolnej społeczności. Zachowania wynikające z odmiennego sposobu odbierania bodźców, komunikowania potrzeb czy regulowania emocji mogą być odbierane jako niegrzeczność, brak wychowania lub celowe utrudnianie pracy całej klasie. Tymczasem za reakcjami dziecka często stoją potrzeby, których otoczenie nie rozumie.
„Skala doświadczeń związanych z próbami odsuwania neuroatypowych uczniów od klasy lub szkoły jest alarmująca. Kluczowa jest edukacja dostępnościowa, która nie polega wyłącznie na zapewnieniu dziecku miejsca w klasie, ale na budowaniu środowiska, w którym różne potrzeby są rozumiane i uwzględniane. Brak wiedzy sprawia, że zachowania wynikające np. z przeciążenia, trudności w regulacji emocji czy funkcjonowania w grupie bywają błędnie interpretowane jako >>złe wychowanie<< lub brak zasad” - wyjaśnia Lusine Duryan, dyrektorka Działu Rehabilitacji i Integracji Dzieci Fundacji Avalon.
Niegrzeczne czy niezrozumiane?
Raport badawczy „Wiele rytmów w jednej szkole” pokazuje, że brak wiedzy o neuroatypowości może prowadzić do obaw, stereotypów i wykluczenia. 63% rodziców dzieci neurotypowych obawia się trudnych zachowań i konfliktów w neuroróżnorodnej klasie. Jednocześnie 41% badanych uważa, że diagnozy bywają nadużywane, a trudne zachowania wynikają z braku wychowania lub rozpieszczenia. 22% twierdzi, że diagnozy usprawiedliwiają lenistwo lub złe zachowanie.
Konsekwencje tych przekonań odczuwają dzieci i ich rodziny. 47% rodziców dzieci neuroatypowych doświadczyło presji, by przenieść dziecko do innej klasy lub szkoły, a 46% wskazuje, że ich dziecko kilkukrotnie było izolowane lub wyśmiewane przez rówieśników.
„Zachowania uczniów neuroatypowych są często widoczne dla otoczenia, ale ich przyczyny pozostają niewidoczne. To, co bywa odbierane jako niegrzeczność, może wynikać z przeciążenia bodźcami czy trudności w regulacji emocji. Zamiast oceniać dziecko i jego rodzinę, warto szukać przyczyn zachowania i rozwiązań, które służą całej klasie” - wyjaśnia Magdalena Bartniczak, fizjoterapeutka i edukatorka w Fundacji Avalon.
Rozwiązania, które posłużą wszystkim
Mimo obaw raport pokazuje również otwartość na zmianę. 68% rodziców dostrzega, że rozwiązania wspierające dzieci neuroatypowe mogą pomagać całej klasie. Wspólną edukację popiera 79% rodziców dzieci neuroatypowych i około połowa rodziców dzieci neurotypowych.
„Strefa wyciszenia, łagodniejszy dźwięk dzwonka czy spokojniejsze miejsce do pracy nie powinny być postrzegane jako specjalne przywileje. To rozwiązania, które zmniejszają bariery i mogą wspierać koncentrację oraz poczucie bezpieczeństwa wszystkich uczniów” - podkreśla Lusine Duryan, dyrektorka Działu Rehabilitacji i Integracji Dzieci Fundacji Avalon.
Od rozmowy do realnego wsparcia
Odpowiedzią na wyzwania opisane w raporcie jest kampania społeczna Kaufland Polska i Fundacji Avalon „Inny rytm to nie błąd. To nowa piosenka”. Na stronie kampanii można już bezpłatnie pobrać poradniki dla rodziców i nauczycieli oraz scenariusze zajęć edukacyjnych, które pomagają rozmawiać z dziećmi o neuroróżnorodności i budować atmosferę akceptacji w klasie. Ich rozwinięciem jest cykl darmowych webinarów dla rodziców, nauczycieli i dyrektorów szkół, na które obecnie trwają zapisy na stronie kampanii.
„Zależy nam, aby ta kampania przyniosła zmianę widoczną w codziennym życiu. Biznes może nie tylko inicjować ważne rozmowy, ale również wspierać trwałe zmiany społeczne. Dlatego wspólnie z Fundacją Avalon udostępniamy rodzicom i nauczycielom opracowane przez ekspertów praktyczne poradniki oraz webinary, które pomagają lepiej rozumieć potrzeby dzieci i przekładać tę wiedzę na konkretne działania w szkołach. Chcemy, aby rozmowa o neuroróżnorodności prowadziła do wsparcia i budowania środowiska, w którym każde dziecko może czuć się bezpiecznie” - mówi Katarzyna Łosińska-Burdzy, dyrektorka Pionu Corporate Affairs w Kaufland Polska.
Dodatkową pomoc zapewnia Pomarańczowy Telefon Wsparcia (530 001 130), oferujący bezpłatne konsultacje z psychologiem, pedagogiem i prawnikiem. Od 8 października w marketach Kaufland dostępna jest także linia akcesoriów sygnowana przez ambasadora kampanii Vito Bambino, z której zysk zostanie przeznaczony na dodatkowe dyżury telefoniczne specjalistów, zaplanowane do 31 marca 2027 roku.
Informacje o badaniu i materiały do pobrania
Badanie ilościowe (CAWI) i jakościowe (FGI) „Wiele rytmów w jednej szkole - raport o doświadczeniach i podejściu rodziców do neuroatypowości w placówkach edukacyjnych” zrealizowała agencja ARC Rynek i Opinia w sierpniu 2026 r. na próbie 829 rodziców dzieci neurotypowych, 178 rodziców dzieci neuroatypowych oraz 56 rodziców dzieci w trakcie diagnozy. Fundacja Avalon zaprasza do zapoznania się z pełnym raportem badawczym: http://www.fundacjaavalon.pl/wp-content/uploads/2026/10/Wiele-rytmow-w-jednej-szkole_raport-badawczy-1.pdf?v=2.
Więcej informacji o kampanii „Inny rytm to nie błąd. To nowa piosenka”, Pomarańczowym Telefonie Wsparcia oraz materiałach edukacyjnych jest dostępnych na stronie: fundacjaavalon.pl/inny-rytm-to-nie-blad-to-nowa-piosenka/. Teledysk Vito Bambino „Mimo najlepszych chęci”, który powstał w ramach kampanii, można obejrzeć tutaj: https://www.youtube.com/watch?v=A51e7EUUuYU. Wersja z napisami i PJM: https://www.youtube.com/watch?v=rbDTeD1NjHw.
* Pół miliona to szacunkowa suma danych o dzieciach z autyzmem i zespołem Aspergera (ok. 102 tys.) według rejestru SIO z 2023 roku oraz ADHD (ok. 400 tys.) i dysleksją rozwojową (ok. 200 tys.) według danych epidemiologicznych w Międzynarodowej Klasyfikacji Medycznej.
** Według Ministerstwa Edukacji Narodowej w roku szkolnym 2024/2025 ponad 73% dzieci i młodzieży posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego uczyło się w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych.
*** Dane pochodzą z raportu badawczego „Wiele rytmów w jednej szkole - raport o doświadczeniach i podejściu rodziców do neuroatypowości w placówkach edukacyjnych” przeprowadzonego w sierpniu 2026 roku przez agencję ARC Rynek i Opinia na potrzeby kampanii społecznej Kaufland Polska i Fundacji Avalon na grupie reprezentowanej 1022 rodziców dzieci w wieku szkolnym, z czego 829 stanowili rodzice dzieci neurotypowych, 178 - rodzice dzieci neuroatypowych, a 56 - rodzice dzieci w trakcie diagnozy.
