Góry Świętokrzyskie - małe góry, wielkie zaskoczenie
Nie potrzebujesz kondycji himalaisty ani specjalistycznego sprzętu, żeby przeżyć prawdziwą przygodę. Majówka w Górach Świętokrzyskich to gotowy przepis na kilka dni ciszy, natury i historii, która zaczęła się setki milionów lat temu. Aneta Chmielińska, autorka nowej książki „Dzikoprzewodnik po Polsce”, w rozmowie z PAP Life poleca m.in. wędrówkę najkrótszym długodystansowym szlakiem pieszym w Polsce, czyli Szlakiem Świętokrzyskim. "Ma około 100 km. Więc trzy dni to idealny czas, żeby przejść go z plecakiem" - mówi.
Góry Świętokrzyskie nie imponują wysokością – najwyższe szczyty mają niewiele ponad 600 metrów. A jednak trudno o drugie takie miejsce w Polsce. To jedne z najstarszych gór w Europie, których historia sięga ponad 400 milionów lat. Ich łagodne, zaokrąglone kształty są efektem czasu – milionów lat erozji, które wygładziły dawne ostre szczyty. Spacerując tutejszymi szlakami, łatwo zapomnieć, że to nie tylko przyjemna zielona kraina, ale też swoiste archiwum Ziemi. W skałach zapisane są początki życia na lądzie, a w niektórych miejscach można natknąć się na ślady najstarszych organizmów czy tropy prehistorycznych stworzeń. Charakterystyczne gołoborza – ogromne pola kamieni rozsypanych na zboczach – wyglądają jak dzieło człowieka, choć są efektem naturalnych procesów sprzed tysięcy lat.
– To góry, które uczą uważności. Nie przytłaczają wysokością, ale dają coś innego: przestrzeń, ciszę i kontakt z bardzo głęboką historią świata – mówi Aneta Chmielińska, autorka podcastu „Dzikoprzygody” i książki „Dzikoprzewodnik po Polsce”.
Dla tych, którzy chcą majówki z nutą przygody, jednym z najlepszych wyborów będzie przejście Głównego Szlaku Świętokrzyskiego. To około 105 kilometrów – dystans, który można pokonać w trzy lub cztery dni bez dużego doświadczenia wysokogórskiego.
Szlak prowadzi przez najciekawsze fragmenty regionu: od spokojnych, mniej uczęszczanych odcinków po najbardziej charakterystyczne miejsca, jak Łysica czy Łysa Góra. W przeciwieństwie do innych pasm górskich nie ma tu klasycznych schronisk – noclegi organizuje się w gospodarstwach agroturystycznych i pensjonatach. Dzięki temu wędrówka ma bardziej lokalny, kameralny charakter. Poranki zaczynają się często od mgły unoszącej się nad lasami, a dni wypełnia rytm kroków, zapach żywicy i śpiew ptaków.
– To świetny szlak na początek przygody z trekkingiem. Daje poczucie drogi i wyzwania, ale nie wymaga ekstremalnych umiejętności ani sprzętu – podkreśla Chmielińska.
Najbardziej rozpoznawalnym miejscem w regionie jest Łysica – najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich i jednocześnie najniższy w Koronie Gór Polski. Trasa ze Świętej Katarzyny jest krótka i dostępna nawet dla początkujących, ale bardzo malownicza. Prowadzi przez gęsty, pachnący las, który nagle ustępuje miejsca surowym gołoborzom. To właśnie ten kontrast sprawia, że wejście na szczyt zostaje w pamięci na długo.
Niedaleko znajduje się Łysa Góra, znana jako Święty Krzyż – miejsce, w którym natura spotyka się z historią i duchowością. Na szczycie stoi klasztor z wielowiekową tradycją, a tuż obok rozciągają się jedne z największych gołoborzy w Polsce. Kamienne zbocza wyglądają szczególnie spektakularnie w miękkim świetle poranka lub zachodu słońca. To jedno z tych miejsc, gdzie naprawdę czuć wyjątkowość regionu.
Ci, którzy wolą ciszę i mniej uczęszczane trasy, powinni skierować się w stronę Szczytniaka i pasma Jeleniowskiego. Szlaki prowadzą tu przez rozległe lasy, gdzie łatwo o chwilę samotności i kontakt z naturą bez tłumów. To propozycja dla osób, które szukają wyciszenia i spokojniejszego rytmu wędrówki. Z kolei Chełmowa Góra oferuje zupełnie inne doświadczenie – spacer wśród setek mrowisk i imponujących modrzewi polskich, które osiągają wyjątkowe rozmiary i tworzą niepowtarzalny krajobraz.
Góry Świętokrzyskie mają też ogromną przewagę nad wieloma innymi regionami – poza szlakami oferują mnóstwo różnorodnych atrakcji. Jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc są ruiny Zamku Królewskiego w Chęcinach. Już sama droga na wzgórze robi wrażenie, a widok z zamkowych wież pozwala objąć wzrokiem rozległą okolicę i zrozumieć strategiczne znaczenie tego miejsca. Z kolei Zamek Krzyżtopór zachwyca swoją skalą – nawet w ruinie pozostaje monumentalny i pobudza wyobraźnię. Spacerując jego korytarzami i dziedzińcami, można poczuć rozmach dawnej rezydencji i wyobrazić sobie życie sprzed kilku stuleci.
Miłośnicy natury powinni odwiedzić Jaskinię Raj – jedną z najpiękniejszych jaskiń krasowych w Polsce. Choć niewielka, zachwyca bogactwem nacieków i form skalnych, które tworzą niemal baśniowy krajobraz. Zwiedzanie odbywa się w niewielkich grupach, co pozwala lepiej poczuć atmosferę tego miejsca.
Nieco bardziej dziki charakter ma rezerwat „Skałki Piekło”, gdzie wśród lasu wyrastają fantazyjne formy skalne przypominające grzyby, kolumny czy ruiny. To przestrzeń, która działa na wyobraźnię i rzeczywiście stała się inspiracją dla wielu lokalnych legend.
Region świetnie sprawdza się także w podróży z dziećmi. W Bałtowie znajduje się JuraPark, gdzie można zobaczyć realistyczne modele dinozaurów i dowiedzieć się więcej o ich świecie. To miejsce, które łączy naukę z zabawą i potrafi zaangażować zarówno najmłodszych, jak i dorosłych. W Nowej Słupi działa Park Legend, gdzie świętokrzyskie opowieści o czarownicach i dawnych wierzeniach ożywają dzięki nowoczesnym technologiom. Z kolei Osada Średniowieczna w Hucie Szklanej pozwala zajrzeć do warsztatów dawnych rzemieślników i zobaczyć, jak wyglądało życie przed wiekami.
Miejscem wartym odwiedzenia jest także Muzeum Wsi Kieleckiej - Park Etnograficzny w Tokarni. Na obszarze ponad 70 hektarów zgromadzono wiejskie zabudowania z różnych zakątków Kielecczyzny. Oprócz wiejskich zagród zwiedzić można aptekę, młyny, szkołę z wyposażeniem a nawet zabytkowy barokowy kościół p.w. Matki Bożej Pocieszenia z 1763 roku. W każdym z zakątków znajdują się zabytkowe obiekty i eksponaty obrazujące życie z różnych obszarów, a pieczołowicie zrekonstruowane wnętrza przenoszą nas w odległe czasy.
– Wystarczą trzy dni, żeby połączyć wędrówki z odkrywaniem atrakcji regionu. To ogromna zaleta tych gór – każdy znajdzie tu coś dla siebie – mówi Chmielińska.
Najlepszy plan na majówkę to połączenie różnych aktywności. Dwa dni można przeznaczyć na wędrówki – zdobycie Łysicy, spacer na Święty Krzyż czy dłuższą trasę przez lasy. Trzeci dzień warto zostawić na spokojniejsze zwiedzanie i odkrywanie mniej oczywistych miejsc.
Choć góry są łagodne, warto pamiętać o odpowiednim przygotowaniu. Pogoda bywa zmienna, a leśne ścieżki potrafią być wilgotne. Wygodne buty, lekka kurtka i zapas wody to podstawa. Warto też spróbować lokalnych smaków – zamiast klasycznych przekąsek na szlak zabrać choćby śliwkę szydłowską. Na pamiątkę dobrze poszukać krzemienia pasiastego, który od wieków związany jest z tym regionem i stanowi jego symbol.
Góry Świętokrzyskie nie są spektakularne w oczywisty sposób. Nie oferują ostrych grani ani wysokich szczytów, ale mają w sobie coś, co sprawia, że chce się tu wracać – spokój, autentyczność i poczucie obcowania z czymś bardzo starym i prawdziwym.
– To miejsce, które pozwala zwolnić. I może właśnie dlatego tak dobrze sprawdza się na majówkę – podsumowuje Aneta Chmielińska.To kierunek, który daje wybór: przygodę albo odpoczynek. A najlepiej – jedno i drugie. (PAP Life)
Autorka: Iza Komendołowicz
ikl/mdn/ grg/
