Viktor Orban - za młodu antysowiecki aktywista, później rzecznik „nieliberalnej demokracji” [SYLWETKA]
Viktor Orban, najdłużej urzędujący premier w historii Węgier, rozpoczął polityczną karierę od głośnego wezwania w 1989 roku do opuszczenia kraju przez wojska sowieckie. Później, już jako szef rządu, ogłosił sprzeciw wobec „liberalnej demokracji”, stając się rzecznikiem jej „nieliberalnej” wersji.
62-letni Orban urodził się w wiosce Alcsutdoboz, jednak wychował się w pobliskiej miejscowości Felcsut, do której jego rodzina przeprowadziła się w 1977 roku i z którą jest powszechnie kojarzony. Felcsut stało się symbolem jego rządów i miejscem licznych inwestycji.
Ukończył studia prawnicze na prestiżowym Uniwersytecie Loranda Eotvosa w Budapeszcie, gdzie obronił pracę magisterską poświęconą polskiej Solidarności. Następnie studiował brytyjską filozofię polityczną w Pembroke College na Uniwersytecie Oksfordzkim jako stypendysta fundacji założonej przez George’a Sorosa - filantropa, który w przyszłości w narracji premiera Orbana stanie się jednych z głównych antagonistów.
W 1988 roku był współzałożycielem Związku Młodych Demokratów - Fideszu.
Przełomem w jego karierze było przemówienie, które wygłosił w 1989 roku podczas ponownego pochówku Imre Nagya, premiera Węgier w czasie rewolucji przeciwko ZSRR w 1956 r. 26-letni wówczas Orban domagał się wolnych wyborów i wycofania z kraju wojsk radzieckich oraz krytykował komunistyczne władze, zyskując ogromną popularność.
W 1990 roku rzucił studia w Wielkiej Brytanii, by wziąć udział w kampanii wyborczej w kraju. Fidesz, z Orbanem na czele listy, zdobył 22 mandaty. W 1993 roku polityk został liderem ugrupowania. Pięć lat później zwyciężyło ono w wyborach, a Orban w wieku 35 lat został najmłodszym premierem w Europie. Rok później wprowadził Węgry do NATO.
Fidesz poniósł następnie dwie porażki w wyborach w 2002 i 2006 roku. Na stanowisko premiera Orban wrócił dopiero po wyborach w 2010 roku i funkcję tę sprawuje do dziś. Od powrotu do władzy Fidesz zmienił konstytucję, przyjął szereg ustaw umacniających kontrolę rządu nad mediami i sądownictwem. Węgry w ostatnich latach były wielokrotnie uznawane przez organizację Transparency International za najbardziej skorumpowane państwo Unii Europejskiej.
- Nie chcemy być liberalną demokracją (...) Liberalna idea państwa umarła, a chrześcijańsko-demokratyczna idea państwa jest tą, która może otworzyć nową erę. Chcemy zbudować państwo nieliberalne - powiedział Orban w 2014 roku. Innym kluczowym wydarzeniem w jego karierze był kryzys migracyjny z 2015 roku. Zamknął wówczas kraj dla imigrantów, zagrażających, jego zdaniem, chrześcijańskiej tożsamości Europy.
Rząd w Budapeszcie zaczął kłaść coraz większy nacisk na powstrzymanie napływu imigrantów na Węgry i do Europy, suwerenność narodową i krytykowanie UE, z którą - w ostatnich latach - Orban toczył spory o kwestie związane z praworządnością i wspieranie zaatakowanej w 2022 roku przez Rosję Ukrainy.
Rozwinął bliskie relacje z liderami spoza Europy, m.in. z przywódcą Rosji Władimirem Putinem, prezydentem Turcji Recepem Tayyipem Erdoganem, prezydentem USA Donaldem Trumpem i premierem Izraela Benjaminem Netanjahu.
W dobiegającej końca kampanii przed wyborami parlamentarnymi podkreśla swój sprzeciw wobec udzielania pomocy Ukrainie; w jego ocenie niepotrzebnie przedłuża to wojnę. Zarzuca też władzom w Kijowie ingerowanie w wybory na Węgrzech i podkreśla znaczenie swoich osobistych relacji z przywódcami mocarstw „w tych niestabilnych czasach”.
Wybory parlamentarne na Węgrzech odbędą się w najbliższą niedzielę 12 kwietnia. Opozycyjna partia TISZA wyprzedza Fidesz w większości niezależnych sondaży. W marcowym badaniu firmy Median uzyskała poparcie na poziomie 58 proc. wśród zdecydowanych wyborców, a Fidesz - 35 proc. Badanie ośrodka 21 Research Center z 1 kwietnia wykazało, że TISZA cieszy się poparciem 56 proc. zdecydowanych wyborców, a Fidesz - 37 proc.
Sondaże ośrodków powiązanych z rządem wskazują na przewagę ugrupowania Orbana, wynoszącą kilka punktów procentowych.
Z Budapesztu Jakub Bawołek (PAP)
jbw/ akl/ kgr/
