100 dni wojny na Bliskim Wschodzie. Kalendarium najważniejszych wydarzeń
Bliski Wschód pogrążył się w kryzysie po atakach USA i Izraela na Iran, na które Teheran odpowiedział uderzeniami na Izrael i państwa Zatoki Perskiej. Zamknięcie cieśniny Ormuz podniosło ceny surowców i zakłóciło światowy handel. Przedstawiamy najważniejsze wydarzenia trwającej od 28 lutego wojny.
Według władz amerykańskich i izraelskich celem ataku było powstrzymanie irańskiego programu nuklearnego, który – ich zdaniem – zbliżał Teheran do możliwości wyprodukowania broni jądrowej. Uderzenia koncentrowały się na niszczeniu potencjału militarnego Iranu oraz wyeliminowaniu kierownictwa państwa i sił zbrojnych, w tym najwyższego przywódcy Alego Chameneiego.
W odpowiedzi na zabójstwo Chameneiego sponsorowany przez Iran libański Hezbollah zaatakował Izrael, co doprowadziło do rozszerzenia izraelskiej operacji na Liban.
W atakach USA i Izraela na Iran zginęło około 3,5 tys. osób, a ponad 26 tys. zostało rannych – podało irańskie ministerstwo zdrowia. Mimo intensywnego bombardowania irański reżim funkcjonuje, a struktury państwowe nie uległy poważnemu osłabieniu.
Teheran odpowiedział bezprecedensową pod względem skali serią uderzeń na cele w państwach regionu, m.in. Arabii Saudyjskiej, Bahrajnie, Iraku, Izraelu, Katarze, Kuwejcie, Omanie, Syrii i Zjednoczonych Emiratach Arabskich.
Ataki te nie spowodowały jednak masowych ofiar ani poważnych zniszczeń. Łącznie zginęło około 30 osób, w tym 13 amerykańskich żołnierzy oraz około 20 izraelskich cywilów, którzy ponieśli śmierć w wyniku irańskich ataków i ostrzału prowadzonego przez Hezbollah.
Z powodu wojny wiele państw regionu zamknęło swoją przestrzeń powietrzną lub znacząco ograniczyło ruch lotniczy. W efekcie odwołano setki połączeń, a na lotniskach w krajach Zatoki Perskiej utknęły tysiące pasażerów, w tym wielu turystów z Europy i Azji.
Iranowi nie udzielili bezpośredniego wsparcia militarnego jego główni sojusznicy: Rosja i Chiny.
Zamknięcie cieśniny Ormuz doprowadziło do wzrostu cen ropy i gazu, zakłóceń w światowym handlu morskim oraz zwiększenia niepewności na rynkach finansowych. Szlakiem w normalnych warunkach transportowanych jest około 20 proc. światowych dostaw ropy naftowej i skroplonego gazu ziemnego (LNG).
2026 rok
--------
28 kwietnia – Stany Zjednoczone i Izrael rozpoczęły ataki na Iran. Uderzenia objęły Teheran oraz inne duże miasta. W amerykańskim nalocie na szkołę podstawową dla dziewcząt w Minabie zginęło co najmniej 175 osób, głównie dzieci. W atakach zginęli również najwyższy przywódca Iranu ajatollah Ali Chamenei oraz wysocy rangą dowódcy wojskowi i przedstawiciele służb wywiadowczych. W odpowiedzi Iran zaatakował amerykańskie bazy w państwach Zatoki Perskiej oraz cele w Izraelu. Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC) oświadczył też, że statki nie mają prawa przepływać przez kontrolowaną przez Iran cieśninę Ormuz.
1 marca – Armia Izraela rozpoczęła uderzenia na cele Hezbollahu w Libanie w odpowiedzi na ostrzał rakietowy ze strony tej organizacji. Iran kontynuował natomiast ataki odwetowe na Izrael i inne państwa Bliskiego Wschodu.
2 marca – Irański Korpus Strażników Rewolucji ogłosił zamknięcie cieśniny Ormuz i zagroził zniszczeniem każdej jednostki, która spróbuje przepłynąć przez ten szlak. Irańskie siły ostrzelały m.in. ambasady USA w stolicach Kuwejtu i Arabii Saudyjskiej. Irański dron uderzył w bazę brytyjskiego lotnictwa RAF Akrotiri na Cyprze.
3 marca – Izrael rozpoczął operację lądową w południowym Libanie przeciwko Hezbollahowi. Według izraelskiej armii jej celem jest utworzenie strefy buforowej oddzielającej terytorium Izraela od zagrożenia ze strony tej organizacji. Siły USA i Izraela kontynuowały uderzenia na Iran. Armia Izraela poinformowała, że w ciągu czterech dni ofensywy zrzuciła na Iran ponad 4 tys. bomb i zaatakowała 300 wyrzutni rakietowych. Dowództwo Centralne USA (CENTCOM) przekazało natomiast, że amerykańskie siły uderzyły od początku operacji w ponad 2 tys. celów na terytorium Iranu.
4 marca – USA zatopiły okręt irańskiej marynarki wojennej w pobliżu Sri Lanki; zginęło co najmniej 87 osób. Tego samego dnia obrona powietrzna NATO zestrzeliła irańską rakietę lecącą w kierunku Turcji.
6 marca – Do Polski dotarła pierwsza grupa obywateli ewakuowanych z Bliskiego Wschodu na pokładach samolotów wojskowych.
8 marca – Iran ogłosił wybór 56-letniego Modżtaby Chameneiego, syna zabitego najwyższego przywódcy Alego Chameneiego, na jego następcę. Decyzję podjęło Zgromadzenie Ekspertów, sygnalizując ciągłość władzy mimo trwającej wojny.
11 marca – Iran nasilił ataki na jednostki w rejonie cieśniny Ormuz, co wywołało kolejny wzrost cen ropy.
13 marca – Amerykańskie wojsko przeprowadziło zmasowany nalot na wyspę Chark, główny terminal eksportowy irańskiej ropy.
17 marca – Izrael poinformował o zabiciu dwóch wysokich rangą irańskich przywódców: szefa Najwyższej Rady Bezpieczeństwa Narodowego Alego Laridżaniego oraz Gholamrezy Solejmaniego, dowódcy milicji Basidż powiązanej z Korpusem Strażników Rewolucji.
3 kwietnia – Iran zestrzelił amerykański myśliwiec F-15E z dwuosobową załogą. Jednego z lotników odnaleziono tego samego dnia, natomiast akcja poszukiwawczo-ratunkowa drugiego trwała dwa dni i wymagała przeprowadzenia operacji sił specjalnych głęboko na terytorium Iranu.
8 kwietnia – Prezydent USA Donald Trump ogłosił dwutygodniowe zawieszenie broni z Iranem, które potwierdziła także irańska Najwyższa Rada Bezpieczeństwa Narodowego. Izrael przeprowadził najintensywniejsze od początku wojny bombardowanie Libanu, w których zginęło około 400 osób. Według władz izraelskich rozejm między USA a Iranem nie obejmuje działań przeciwko Hezbollahowi w Libanie.
12 kwietnia – Wiceprezydent USA J.D. Vance udał się do Islamabadu na rozmowy pokojowe z Iranem, prowadzone przy mediacji Pakistanu. Stronie irańskiej przewodził przewodniczący parlamentu Mohammad Bagher Ghalibaf. Rozmowy zakończyły się bez porozumienia z powodu rozbieżności m.in. w sprawie irańskich zapasów uranu oraz ponownego otwarcia cieśniny Ormuz.
13 kwietnia – Stany Zjednoczone rozpoczęły blokadę morską obejmującą irańskie porty.
16 kwietnia – Izrael i Liban zawarły wynegocjowane przy mediacji USA 10-dniowe zawieszenie broni.
17 kwietnia – Iran i Stany Zjednoczone ogłosiły ponowne otwarcie cieśniny Ormuz dla żeglugi handlowej po zawarciu rozejmu między Izraelem a Libanem. Dzień później, w związku z utrzymaniem amerykańskiej blokady irańskich portów, władze w Teheranie poinformowały jednak o ponownym zamknięciu szlaku.
21 kwietnia – Donald Trump przedłużył zawieszenie broni z Iranem tuż przed jego wygaśnięciem.
25 kwietnia – Donald Trump odwołał wyjazd amerykańskich negocjatorów na rozmowy pokojowe w Pakistanie. Waszyngton poinformował stronę irańską, że dalsze negocjacje mogą być prowadzone telefonicznie.
1 maja – Donald Trump poinformował w liście do Kongresu, że działania wojenne przeciwko Iranowi „zakończyły się”. Zdaniem Białego Domu oznacza to, że administracja nie musi ubiegać się o zgodę Kongresu na dalsze operacje.
4 maja – Iran przeprowadził atak rakietowy i dronowy na cele w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Było to najpoważniejsze naruszenie obowiązującego zawieszenia broni od początku kwietnia.
15 maja – Izrael i Liban uzgodniły przedłużenie obowiązującego od 16 kwietnia zawieszenia broni o kolejne 45 dni. Mimo rozejmu regularnie dochodziło do wzajemnych ostrzałów, a libańskie ministerstwo zdrowia niemal codziennie informowało o nowych ofiarach izraelskich ataków.
1 czerwca – Przedstawiciele Izraela i Libanu wynegocjowali przy mediacji USA w Waszyngtonie zawieszenie broni. Mimo to izraelska armia nadal prowadziła ostrzał południowego Libanu, a kilka dni później Hezbollah odrzucił warunki porozumienia.
3 czerwca – Pomimo obowiązującego zawieszenia broni w izraelskich atakach w Libanie w ciągu doby zginęło 48 osób. Libańskie ministerstwo zdrowia podało, że od 2 marca, gdy konflikt między Hezbollahem a Izraelem przerodził się w wojnę, zginęło 3516 osób, a 10 674 zostało rannych. W wyniku irańskiego ataku, wymierzonego m.in. w pracowników i pasażerów cywilnego lotniska w Kuwejcie, zginęła jedna osoba, a co najmniej 63 zostały ranne.
Obecnie konflikt amerykańsko-izraelski z Iranem znajduje się w stanie kruchego zawieszenia broni. Walki na dużą skalę ustały, a sporadyczne incydenty militarne nie przerodziły się w szerszą eskalację. Nie zawarto jednak trwałego porozumienia pokojowego, a napięcie między stronami utrzymuje się.
Mimo ustania walk amerykańskie wojska nadal utrzymują blokadę irańskich portów, a na Bliskim Wschodzie stacjonuje około 50 tys. żołnierzy USA. Utrzymują się również zakłócenia żeglugi przez cieśninę Ormuz, podczas gdy proces dyplomatyczny praktycznie zamarł. (PAP)
Infografika dla subskrybentów Serwisu Infograficznego jest dostępna do pobrania ze strony https://igrafika.pap.pl/.
baj/ kar/ sma/
