Iran odcięty od internetu – za omijanie blokad, uznane za szpiegostwo, grozi kara śmierci
Cztery godziny po rozpoczęciu amerykańsko-izraelskich ataków na Iran władze w Teheranie odcięły kraj od internetu. Pozyskiwanie i przekazywanie informacji stało się trudne i niebezpieczne. Media i organizacje pozarządowe omijają blokady, choć grożą za to zarzuty szpiegostwa, zagrożone karą śmierci.
Iran znalazł się w stanie niemal całkowitej izolacji informacyjnej. Władze w Teheranie, sięgając po rozwiązania stosowane podczas wcześniejszych kryzysów, wprowadziły drastyczne ograniczenia w dostępie do sieci. Według danych grupy monitorującej NetBlocks w sobotę łączność spadła do 4 proc. normalnego poziomu.
Podstawowym narzędziem walki z cenzurą stały się terminale Starlink. Były one szmuglowane do Iranu przez grupy opozycyjne jeszcze przed ostatnią falą antyrządowych protestów, które rozpoczęły się pod koniec grudnia. „Wall Street Journal” podał również, że administracja prezydenta USA Donalda Trumpa potajemnie wysłała do Iranu 6 tys. terminali Starlink po stłumieniu demonstracji przez irański reżim w styczniu. Dzięki nim, po raz pierwszy w historii irańskich blokad, możliwe stało się przesyłanie informacji, zdjęć i wideo w czasie zbliżonym do rzeczywistego.
Jednak korzystanie z tej technologii wiąże się z dużym ryzykiem, ponieważ Irańskie służby wywiadowcze są w stanie wykryć i namierzyć sygnał satelitarny, co zmusza użytkowników do ciągłego przemieszczania się między miastami i unikania nadawania z tej samej lokalizacji przez dłuższy czas.
Jak podał magazyn „Wire” w rejonach przygranicznych dziennikarze i aktywiści korzystają z zagranicznych kart SIM, m.in. z Iraku, przemieszczając się w miejsca, gdzie zasięg obcych stacji bazowych umożliwia wykonywanie połączeń i wysyłanie wiadomości. W codziennej komunikacji powszechnie używają szyfrowanych aplikacji, takich jak Signal i Threema.
W obliczu braku możliwości swobodnego poruszania się zagranicznych korespondentów, ważną rolę odgrywa biały wywiad (OSINT). Redakcje polegają na obrazowaniu satelitarnym o wysokiej rozdzielczości oraz na danych z europejskiego programu obserwacji Ziemi Copernicus. Analiza porównawcza zdjęć „przed i po” pozwala ocenić skalę zniszczeń budynków czy ruchy jednostek wojskowych, ale metoda ta nie pozwala na określenie liczby ofiar.
Opisywana przez „Wire” weryfikacja nagrań otrzymanych od postronnych osób jest wieloetapowa. Zespoły analizują materiały klatka po klatce, identyfikując punkty orientacyjne w celu potwierdzenia lokalizacji. Każdy plik otrzymuje unikalny ciąg znaków (hash), który pozwala potwierdzić jego autentyczność przy publikacji i ograniczyć ryzyko manipulacji.
Praca niezależnych dziennikarzy i aktywistów irańskich jest okupiona wysokim ryzykiem. Zmiany w irańskim prawie z końca 2025 roku wprowadziły karę śmierci oraz konfiskatę mienia za szpiegostwo na rzecz Izraela lub USA. W 2025 roku w Iranie wykonano ponad 1000 egzekucji, w tym na osobach oskarżonych o współpracę z obcym wywiadem. Pracownicy mediów emigracyjnych są zastraszani, ich aktywa w kraju - zamrażane, a rodziny - przesłuchiwane. Odnotowano również przypadki fizycznych ataków na dziennikarzy poza granicami Iranu, m.in. w Londynie.
Joanna Baczała (PAP)
baj/ mal/ ep/
