Pakistan, Turcja, Egipt, Oman – rośnie rola mediatorów w konflikcie na Bliskim Wschodzie
Wobec braku bezpośredniego dialogu rośnie rola mediatorów w wojnie na Bliskim Wschodzie. Turcja i Egipt pośredniczą w kontaktach Teheran–Waszyngton, Oman oferuje Maskat jako miejsce rozmów, a Pakistan wyrasta na jednego z głównych pośredników, przekazując Iranowi propozycję USA.
PAKISTAN
Administracja prezydenta USA Donalda Trumpa wybrała rząd w Islamabadzie jako kanał do przekazania w środę 15-punktowego planu pokojowego, a premier Pakistanu Shehbaz Sharif zadeklarował gotowość do organizacji rozmów.
Od początku amerykańsko-izraelskiej wojny z Iranem Islamabad stara się zachować neutralność, utrzymując kontakty zarówno z państwami arabskimi, jak i z Teheranem. Pakistan pozostaje też jednym z nielicznych sąsiadów Iranu, który nie został objęty kontratakami z jego strony.
Pakistańskie władze oficjalnie potępiły izraelskie ataki na Iran, nie wymieniając wprost Stanów Zjednoczonych. Jednocześnie przywódcy kraju złożyli kondolencje po śmierci ajatollaha Alego Chameneiego, a Sharif pogratulował nowemu najwyższemu przywódcy, co spotkało się z ciepłym przyjęciem w Teheranie.
Ze względu na bliskie związki z krajami Zatoki, zwłaszcza Arabią Saudyjską, z którą łączy go pakt obronny, Pakistan skrytykował jednak irańskie ataki na państwa regionu. Kraj ten dąży do zakończenia konfliktu, obawiając się skutków wzrostu cen ropy oraz – ze względu na około 30-milionową mniejszość szyicką – napięć na tle religijnym.
TURCJA
Jeszcze przed rozpoczęciem obecnej fazy konfliktu Turcja próbowała mediować między USA a Iranem i również później wielokrotnie wzywała do natychmiastowego wstrzymania działań zbrojnych. Prezydent Iranu Masud Pezeszkian publicznie chwalił Ankarę za jej rolę w budowaniu „solidarności świata muzułmańskiego” w kontekście obecnego kryzysu.
Przedstawiciel rządzącej w Turcji partii AKP powiedział w środę, że kraj przekazuje wiadomości między Teheranem a Waszyngtonem, zachęcając do deeskalacji i bezpośrednich negocjacji.
Zaangażowanie Ankary wynika zarówno z ambicji odgrywania roli kluczowego mediatora, jak i z utrzymywania relacji z obiema stronami – współpracy z USA w ramach NATO oraz roboczych kontaktów dyplomatycznych z Iranem – a także z obaw przed napływem uchodźców w przypadku eskalacji konfliktu.
EGIPT
W środę minister spraw zagranicznych Egiptu Badr Abdelatti poinformował o bezpośrednich kontaktach ze swoim irańskim odpowiednikiem Abbasem Aragczim w celu mediacji między Iranem a USA. Egipt potwierdził także przekazanie Iranowi amerykańskiej propozycji pokojowej.
Kair współpracuje również z Turcją w ramach szerszej inicjatywy mediacyjnej, wspieranej przez Arabię Saudyjską, zakładającej tymczasowe zawieszenie broni i rozpoczęcie negocjacji.
Egiptowi – który wraz z Katarem od lat pośredniczy w rozmowach między Izraelem a Hamasem – zależy na deeskalacji, ponieważ konflikt doprowadził do wzrostu cen energii i żywności, co może prowadzić w Egipcie do niepokojów społecznych.
Wojna ogranicza też ruch statków przez Kanał Sueski, ponieważ niektórzy armatorzy omijają region ze względów bezpieczeństwa, co bezpośrednio obniża dochody państwa egipskiego.
OMAN
Oman uchodzi za najbardziej doświadczonego mediatora w regionie Zatoki Perskiej i od dekad buduje swoją pozycję dzięki neutralnej polityce i utrzymywaniu pozytywnych relacji ze wszystkimi stronami konfliktów w regionie, w tym z Izraelem.
Maskat preferuje dyskretną dyplomację, opartą na zakulisowych kontaktach i przekazywaniu komunikatów między stronami, które oficjalnie nie utrzymują ze sobą dialogu. Takie podejście było widoczne m.in. w tajnych rozmowach poprzedzających zawarcie porozumienia nuklearnego Iranu z m.in. Stanami Zjednoczonymi w 2015 r.
Znaczenie Omanu zwiększa także jego specyfika wewnętrzna: dominujący w tym kraju odrębny od sunnizmu i szyizmu nurt islamu – ibadytyzm – sprzyja jego roli pośrednika między szyickim Iranem a sunnickimi w większości państwami regionu. Maskat pozostaje również potencjalnym miejscem rozmów: w lutym gościł pośrednie negocjacje nuklearne USA–Iran, o co zabiegał Teheran.
KATAR
Katar w minionych dekadach utrzymywał najbliższe relacje z Iranem wśród państw arabskich, m.in. ze względu na współdzielenie największego na świecie złoża gazowego. Jednocześnie jest sojusznikiem USA, które utrzymują w Katarze swoją największą bazę wojskową w regionie.
Doha odegrała już rolę mediatora między tymi krajami m.in. przy wymianie więźniów USA–Iran w 2023 r., pośrednicząc w rozmowach oraz nadzorując transfer ok. 6 mld dolarów irańskich środków.
Katarskie władze poinformowały jednak we wtorek, że nie prowadzą mediacji między USA a Iranem, uzasadniając to zniszczonym zaufaniem po rozpoczęciu przez Iran działań odwetowych. W pierwszej dobie po rozpoczęciu amerykańsko-izraelskich ataków Iran uderzył w Katar 65 rakietami balistycznymi – podał rząd w Dosze.
Joanna Baczała (PAP)
baj/ akl/ ppa/
