Ponad pięć lat od zatrzymania Andrzeja Poczobuta
25 marca minęło pięć lat od zatrzymania na Białorusi Andrzeja Poczobuta, dziennikarza i działacza mniejszości polskiej. W 2023 roku został on skazany na osiem lat więzienia i osadzony w kolonii karnej. 28 kwietnia poinformowano o jego uwolnieniu.
Andrzej Poczobut urodził się w 1973 roku w obwodzie grodzieńskim na Białorusi. Ukończył uniwersytet w Grodnie i później, na początku lat 2000. zaczął pracować dla mediów białoruskich. Przez wiele lat współpracował z polskimi mediami, w tym z „Gazetą Wyborczą” i TVP Polonia, relacjonując sytuację na Białorusi. Za krytyczne wypowiedzi na temat Alaksandra Łukaszenki trafiał do aresztu i stawał przed sądem (w 2011 r. otrzymał wyrok w zawieszeniu).
Jako działacz nieuznawanego przez białoruskie władze i zdelegalizowanego w 2005 r. Związku Polaków na Białorusi Poczobut, pasjonat historii, wiele czasu poświęcał m.in. na badanie losów Polaków na terenach Białorusi.
Dziennikarz został zatrzymany 25 marca 2021 roku. Władze białoruskie przypisały jego działaniom – polegającym na kultywowaniu polskości i publikowaniu artykułów w mediach – znamiona „rehabilitacji nazizmu”. Był długo przetrzymywany w areszcie – najpierw w Żodzinie i w Mińsku, a potem w Grodnie, gdzie po zakończeniu „śledztwa” oczekiwał na proces.
Proces rozpoczął się 16 stycznia 2023 r., a 8 lutego 2023 r. zapadł wyrok ośmiu lat kolonii karnej o zaostrzonym rygorze. Poczobut został osadzony kolonii w Nowopołocku, która ma opinię jednego z najgorszych więzień na Białorusi. Apelacja została odrzucona przez białoruski Sąd Najwyższy.
W 2024 r. władze białoruskie zwolniły z więzień pewną grupę więźniów politycznych, ale nie było wśród nich Poczobuta. W 2025 roku uwolniono kolejne grupy więźniów po rozmowach w Mińsku z przedstawicielami USA. 19 marca br. poinformowano o uwolnieniu przez władze 250 osób i ogłoszono zniesienie części sankcji amerykańskich wobec Mińska. Również tym razem Poczobut nie znalazł się wśród wypuszczonych na wolność.
Polski rząd podejmował wielokierunkowe działania na rzecz uwolnienia dziennikarza, w tym poufne rozmowy, których szczegóły nie są ujawniane.
Ze swej strony Alaksandr Łukaszenka dawał do zrozumienia, że traktuje Poczobuta jak polityczną kartę przetargową, np. mówiąc publicznie, że mógłby on zostać wymieniony na działaczy białoruskiej opozycji, którzy uciekli z kraju przed jego zemstą.
W listopadzie 2025 r. Polska otworzyła przejście graniczne z Białorusią w Bobrownikach, zamknięte w reakcji na skazanie Poczobuta. Doszło również do otwarcia przejścia w Kuźnicy Białostockiej, zamkniętego w związku z kryzysem migracyjnym.
W grudniu 2025 roku Poczobut został laureatem Nagrody im. Andrieja Sacharowa, przyznawanej przez Parlament Europejski. Jest to najwyższe wyróżnienie Unii Europejskiej w dziedzinie praw człowieka. Nagrodę odebrała w imieniu ojca jego córka - Jana. Andrzej Poczobut ma dwoje dzieci - Janę i Jarosława.
W listopadzie 2025 roku Andrzej Poczobut został odznaczony przez prezydenta RP Karola Nawrockiego Orderem Orła Białego. (PAP)
awl/ kar/ mhr/ know/
Pierwotnie tekst ukazał się 25 marca 2026.
