Dr Karolina Wątroba: czytelnicy z różnych kręgów kulturowych odnajdują w dziełach Kafki podobne obrazy
Czytelnicy z różnych kręgów kulturowych odbierają w dziełach Kafki w podobny sposób tematy, obrazy i metafory - powiedziała w Studiu PAP dr Karolina Wątroba, autorka książki „Przemiany. W poszukiwaniu Franza Kafki”.
Karolina Wątroba wykłada germanistykę i literaturę porównawczą na Uniwersytecie Edynburskim. Zajmuje się kulturą nowoczesną w perspektywie wielojęzycznej: od niemieckiego, angielskiego i polskiego po hiszpański, szwedzki i koreański. Była także członkinią All Souls College na Uniwersytecie Oksfordzkim oraz Swedish Collegium for Advanced Study. Współtworzyła wystawy „Kafka: Making of an Icon” w Bibliotece Bodlejańskiej w Oksfordzie oraz w Bibliotece i Muzeum Morgana w Nowym Jorku.
Jej książka „Przemiany. W poszukiwaniu Franza Kafki” ukazała się w 2024 roku po angielsku pod tytułem „Metamorphoses. In Search of Franz Kafka” – w stulecie śmierci pisarza - i znalazła się na liście najlepszych książek roku tygodnika „The Economist”.
W rozmowie z PAP Karolina Wątroba zaznaczyła, że tytuł świadomie nawiązuje do jednej z najbardziej znanych nowel Kafki, czyli „Przemiany”. – Odpowiada tematowi książki, czyli temu, jak dzieła Kafki „przemieniają” się w rękach jego czytelników i czytelniczek na całym świecie, od kiedy zostały napisane – powiedziała.
Nie jest to jednak typowa biografia, ale raczej osobisty esej biograficzny. Jak podkreśliła literaturoznawczyni, jej celem nigdy nie było napisanie biografii Kafki, ponieważ pisarz wielu takich publikacji już się doczekał.
Chodziło mi bardziej o biografię jego dzieł, a może nawet historię jego czytelników. Kiedy zaczęłam na poważnie pisać książkę, zorientowałam się, że życie Kafki od samego początku stanowiło jedno z głównych źródeł fascynacji jego osobą wśród czytelników.
Zaznaczyła, że siłą rzeczy w eseju poświęconym lekturze dzieł Kafki musiały się znaleźć także elementy biograficzne. – Czytelnicy Kafki czytają przecież nie tylko literaturę, ale też często starają się ją interpretować przez pryzmat jego życia – dodała.
Zdaniem Wątroby nasze wcześniejsze doświadczenia wpływają zarówno na odbiór dzieł Kafki, jak i literatury w ogóle. – Jednak w przypadku Kafki możemy zauważyć, że czytelnicy pochodzący z różnych kręgów kulturowych odnajdują i odbierają w podobny sposób w jego dziełach tematy, obrazy i metafory – powiedziała.
W książce opisała, jak czytelnicy z dawnej Czechosłowacji i Korei Południowej podobnie reagują na Kafkę w kwestii opisu dyktatury. – Ale z drugiej strony nie jest tak, że wszyscy czytelnicy w Korei Południowej Kafkę odbierają tak samo. To się zmienia, zależy od czytelników. Zawsze przyciągają mnie historie mało oczywiste, zaskakujące – powiedziała.
Badaczka pisze o jeszcze jednym, ciekawym zjawisku dotyczącym odbioru Kafki w Korei Południowej.
Bardzo wiele niedawnych sukcesów literackich z Korei Południowej, które zyskały dużą popularność na rynku anglojęzycznym, ale także w Polsce, to pisarki, które Kafkę interpretują jako feministę albo za jego pośrednictwem artykułują kwestie związane z życiem w seksistowskim społeczeństwie, w patriarchacie. Muszę przyznać, że takiej odpowiedzi na Kafkę nigdy bym się nie spodziewała.
Karolina Wątroba zaczęła pisać książkę w trakcie pandemii i, jak zaznaczyła, ten okres nie jest bez znaczenia dla odczytywania dzieł Kafki. - W tym czasie wiele osób sięgnęło do noweli „Przemiana”, ale także do innych tekstów Kafki, szukając w nich odpowiedzi, a przynajmniej lepszego zrozumienia i wyrażenia tego, co się działo wówczas z nami - powiedziała.
- Uwagę czytelników zwracał sposób, w jaki Kafka pisał o ludzkim ciele, o ludziach i zwierzętach i o granicy pomiędzy ciałem ludzkim i zwierzęciem. Tej granicy nie da się wyraźnie zaznaczyć, a na to Kafka był niezwykle wyczulony - wskazała.
Dodała, że Kafka był niezwykle wyczulony na ówczesne nowinki technologiczne – choć go przerażały, jednocześnie budziły w nim głęboką fascynację. – Interesowała go granica między ludzką naturą a mechanizmem działania maszyny – podkreśliła. Jej zdaniem to właśnie te rozważania sprawiają, że twórczość Kafki tak silnie rezonuje z dzisiejszymi czytelnikami.
Zwróćmy uwagę, jak często w wielu różnych esejach, książkach i artykułach o sztucznej inteligencji i nowych technologiach pojawia się Kafka, ale także obrazy z jego powieści, chociażby „Procesu”. Wiodący myśliciele i myślicielki sięgają chętnie po kafkowskie metafory.
Książkę Karoliny Wątroby „Przemiany. W poszukiwaniu Franza Kafki” w tłumaczeniu Kai Gucio wydało W.A.B.
Anna Kruszyńska (PAP)
akr/ dki/ grg/
