Dziś Międzynarodowy Dzień Bajgla. Wypiek z Krakowa miał przynosić szczęście
15 stycznia obchodzony jest Dzień Bajgla. Choć obecnie wypiek ten najmocniej kojarzony jest z kuchnią nowojorską, to bajgiel ma w istocie korzenie żydowskie. Jedna z teorii głosi, że powstał na krakowskim Kazimierzu. Pierwsze pisemne wzmianki o nim pochodzą jeszcze z 1610 roku.
Zapiski z miejskich archiwów Krakowa wskazują, że bajgle były ofiarowywane przez gminę żydowską kobietom, które urodziły dziecko. Wypieki miały formę rozpłaszczonej bułki z otworem pośrodku i były posypywane m.in. kminkiem, pieprzem, makiem, czarnuszką, serem lub cebulą. Ich kształt symbolizował cykl ludzkiego życia, a sam złocisty pierścień miał przynosić noworodkowi szczęście.
Istnieje też bardziej prozaiczna przyczyna, dla której bajgiel ma pośrodku otwór. Konstrukcja ta ułatwiała codzienną pracę piekarzy i sprzedawców – bajgle można było nawlekać na sznurki lub drewniane kołki, co umożliwiało ich wygodne przenoszenie, transport oraz ekspozycję w sklepach i na straganach. Bajgiel z Kazimierza, ów street food na miarę XVII wieku, został w 2008 roku wpisany na Listę Produktów Tradycyjnych w kategorii wyrobów piekarniczych i cukierniczych województwa małopolskiego, jest dziś zatem elementem lokalnego dziedzictwa kulinarnego.
Popularność bajgla w Stanach Zjednoczonych jest bezpośrednio związana z żydowską emigracją z Europy Środkowo-Wschodniej, w tym z ziem polskich. Pod koniec XIX i na początku XX wieku tysiące Żydów osiedlały się w Nowym Jorku, przywożąc ze sobą własne tradycje kulinarne. Bajgiel – tani, sycący i łatwy w produkcji – szybko stał się codziennym pieczywem w żydowskich dzielnicach miasta.
Około 1900 roku w Nowym Jorku rozpowszechnił się zwyczaj spożywania tzw. brunchu, w którym główną rolę grały właśnie bajgle. Tradycja ta trwale wpisała się w amerykańską kulturę kulinarną. Klasyczny zestaw obejmował bajgla podawanego z łososiem, serkiem śmietankowym, kaparami, pomidorem i czerwoną cebulą. Było to połączenie wywodzące się z kuchni aszkenazyjskiej, dostosowane do nowojorskich realiów.
Z czasem bajgiel wyszedł poza społeczność żydowską i stał się jednym z kulinarnych symboli Nowego Jorku, a następnie całych Stanów Zjednoczonych. Współczesne święto bajgla, obchodzone od około 2000 roku, utrwaliło jego status produktu kultowego. Choć dziś występuje w wielu wariantach i interpretacjach, klasyczne połączenie z łososiem i serkiem do dziś pozostaje w USA najsłynniejszą wersją. (PAP Life)
iwo/moc/ kgr/
