Monika Rosa: weto prezydenta ws. języka śląskiego to decyzja polityczna
To decyzja polityczna – powiedziała PAP posłanka Monika Rosa (KO), komentując weto prezydenta Karola Nawrockiego do ustawy uznającej język śląski za regionalny. Rosa skrytykowała także projekt noweli posłów PiS, który jej zdaniem ma charakter symboliczny i nie zapewnia realnego wsparcia języka.
Ustawę zakładającą nadanie śląskiemu statusu języka regionalnego Sejm uchwalił 9 stycznia br. Na biurko prezydenta trafiła po pracach w Senacie, który 21 stycznia zdecydował, że nie wymaga ona poprawek.
Była to już dziewiąta próba uregulowania statusu języka śląskiego, to jest druga, która zakończyła się prezydenckim wetem.
To jest fatalna decyzja dla tysięcy Ślązaków, ale też dla całej Polski. Pokazuje, jak prezydent postrzega Polskę – jako kraj, w którym obywatele nie mogą się od siebie różnić, nie mają prawa do własnej tożsamości, języka i głosu.
Prezydent argumentował w czwartek, że ustawa nie powinna wchodzić w życie, bo mowa śląska jest dialektem języka polskiego, a faktów naukowych nie ustala się w Sejmie.
„Trzeba słuchać, co o tej sprawie mówią specjaliści. Eksperci i językoznawcy wskazują, że mowa śląska jest dialektem języka polskiego” – napisał prezydent Karol Nawrocki na stronie swojej kancelarii. Dodał przy tym, że ustawa była niedopracowana pod względem finansowym i administracyjnym oraz mogła wprowadzać „sztuczne podziały w naszej narodowej wspólnocie”.
Rosa odpiera zarzuty jako nieuzasadnione.
- To bzdura. Finansowanie miało pochodzić z budżetu państwa, wprowadzanie języka w szkołach planowano etapami, a ministerstwa były przygotowane do jego wdrożenia – zaznaczyła.
Posłanka podkreśliła też, że język śląski jest skodyfikowany, ma literacką formę, bogaty dorobek literacki, naukowy i artystyczny, a jego status regionalny potwierdzają liczni językoznawcy.
Projekt PiS
W czwartek do Sejmu trafił projekt noweli posłów PiS, który ma objąć ochroną „godkę śląską” w ramach systemu ochrony języka polskiego. Regulacja zakłada m.in. możliwość nauczania tego etnolektu w szkołach, a także dofinansowanie działań, których celem będzie zachowanie i dokumentowanie etnolektu śląskiego.
- To jest takie poklepanie po plecach, że „tak, tak szanujemy waszą gwarę”. Natomiast nie uznamy, że jest to kwestia poważna. Uznanie śląskiego jako języka regionalnego daje realne wsparcie: finansowanie nauki w szkołach, środki dla organizacji kulturalnych, możliwość dwujęzycznych tablic. Projekt PiS tego nie gwarantuje – stwierdziła Rosa.
Posłanka zapowiedziała jednocześnie kontynuację prac nad wsparciem języka śląskiego w trzech obszarach: system finansowania z budżetu państwa, powstanie Centrum Badań nad Językiem Śląskim przy Uniwersytecie Śląskim oraz prace nad powstaniem Strategii Ochrony, Rozwoju i Promocji Języka Śląskiego we współpracy z Radą Języka Śląskiego i Urzędem Marszałkowskim.
Wierzę, że przyjdą czasy, gdy język śląski zostanie w pełni uznany za język regionalny.
Weto skomentował także marszałek województwa śląskiego Wojciech Saługa.
- Niby człowiek wiedział, a jednak się łudził. PiS po raz kolejny pokazuje, że nie rozumie Śląska i boi się jego kulturowej odrębności. Weto ustawy o języku śląskim to czytelny sygnał lekceważenia wobec mieszkańców, dla których ten język jest elementem tożsamości i codzienności. Język śląski jest częścią dziedzictwa naszego regionu i będzie konsekwentnie wspierany przez samorząd województwa – niezależnie od decyzji podejmowanych w Warszawie – powiedział marszałek.
Projekty ws. ślonski godki w Sejmie
Projekt ustawy w sprawie uznania języka śląskiego za język regionalny posłowie KO przygotowali po raz drugi w tej kadencji parlamentu. Poprzedni, zawetowany ostatecznie przez Andrzeja Dudę, uzyskał poparcie w Sejmie i Senacie w 2024 r.
Po raz pierwszy poselski projekt ws. uznania języka śląskiego pojawił się w 2007 r. W tym samym dniu zdecydowano o skróceniu kadencji parlamentu. Kolejne projekty składano w 2010 i 2012 r., ale nigdy nie zostały poddane dyskusji na sali plenarnej. W 2014 r. do Sejmu trafił obywatelski projekt ustawy ws. uznania Ślązaków za mniejszość etniczną, podpisany przez 140 tys. obywateli. Skierowano go do prac w komisji, której wnioskiem pod koniec kadencji było jego odrzucenie - do projektu nie wrócono. Poselski projekt ws. ślonski godki w 2018 r. nie doczekał się numeru druku, a w 2020 r. pierwszego czytania. Z kolei w 2023 r. przygotowano poselski projekt o uznaniu śląskiej mniejszości etnicznej, ale zanim się nim zajęto, skończyła się kadencja.
Podczas spisu powszechnego w 2021 r. narodowość śląską zadeklarowało 596,2 tys. osób, w tym 236,6 tys. jako pierwszą, a 187,4 tys. jako jedyną. Używanie języka śląskiego w kontaktach domowych potwierdziło 467,1 tys. osób, a spośród nich 55 tys. - jako jedynego. (PAP)
jms/ miś/ know/
