Niespełniony artysta, ekscentryk i mecenas sztuki. Wystawa o kolekcji Ignacego Korwin-Milewskiego w warszawskim Muzeum Narodowym [ZDJĘCIA]
„Stańczyk” Matejki, „Babie lato” Chełmońskiego, „Święto Trąbek”, „Żydówka z cytrynami” Aleksandra Gierymskiego - dzieła tworzące polską historię sztuki - były kiedyś w zbiorach jednego kolekcjonera, hrabiego Ignacego Korwin-Milewskiego. Od 17 kwietnia w warszawskim Muzeum Narodowym można oglądać wystawę poświęconą tej kolekcji.
- Choć trudno w to uwierzyć, arcydzieła polskiego malarstwa, które pokazujemy na wystawie, znajdowały się w kolekcji jednego człowieka. Niespełnionego artysty, ekscentryka, a przede wszystkim wielkiego, wrażliwego kolekcjonera i mecenasa sztuki – mówiła kuratorka ekspozycji, Renata Higersberger, podczas środowej konferencji w gmachu MNW.
- Znakomite płótna zgromadzone w tej kolekcji, prezentowane dzisiaj w Galerii Sztuki XIX wieku, prowokują do refleksji na temat zmieniających się upodobań publiczności oraz roli obrazów w kształtowaniu wspólnoty i kanonu sztuki narodowej – zauważyła Agnieszka Lajus, dyrektorka Muzeum Narodowego w Warszawie.
– Wystawa jest efektem kilkuletniego projektu badawczego, polegającego na pieczołowitej rekonstrukcji życiowych szlaków i osiągnięć kolekcjonerskich hrabiego Ignacego Korwin-Milewskiego, mecenasa i podróżnika (…) zaznajomionego z wieloma artystami - zaznaczyła we wstępie do towarzyszącego wystawie katalogu dyr. Lajus.
Przypadająca w 2026 roku 180. rocznica urodzin i 100. rocznica śmierci tego zasłużonego dla kultury polskiej mecenasa dała impuls do przypomnienia jego dokonań. Założeniem wystawy jest prezentacja zrekonstruowanej kolekcji, która po śmierci hrabiego uległa rozproszeniu, a pierwotnie liczyła około 250 obrazów.
Korwin-Milewski tworzył swój zbiór przez trzydzieści lat, od roku 1880 do 1910. Kupował obrazy współczesnych mu wybitnych malarzy polskich. Nawiązywał do wzorów kolekcjonerstwa europejskiego. Kierując się swoją wrażliwością i znawstwem zamawiał prace malarzy polskich wykształconych w Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Monachium, uczelni, której sam był studentem przez pięć lat. Znajomości z poznanymi tam artystami podtrzymywał przez lata, stając się dla niektórych z nich mecenasem.
Stworzył zbiór blisko 250 dzieł, takich artystów, jak Jan Matejko, Józef Chełmoński, Aleksander Gierymski, Władysław Czachórski, Jacek Malczewski, Anna Bilińska, Teodor Axentowicz, Alfred Wierusz-Kowalski, Ludwik de Laveaux, Kazimierz Pochwalski, Wincenty Wodzinowski, Franciszek Żmurko.
Różnymi drogami trafiały dzieła do kolekcji Korwin-Milewskiego: bywały malowane na zamówienie, kupowane bezpośrednio od artysty bądź pozyskiwane od innych marszandów. Płótna takie jak „Pod lasem” I „Park Schleissheim w pobliżu Monachium” Aleksandra Gierymskiego kolekcjoner kupił bezpośrednio od artysty. Bywało, że kolekcjoner prosił malarzy o dokonanie pewnych poprawek; miało to miejsce w przypadku „Rysaka” Józefa Chełmońskiego. W eleganckim liście, skierowanym do Chełmońskiego, kolekcjoner prosił artystę o przyjazd do Wilna dla „przemalowania niektórych części Rysaka (figur na prawej połowie obrazu) części śniegu, jednej pęciny prawej nogi rysaka, piersi i przednich nóg konia bułanego pod dojeżdżacza”. Chełmoński naniósł poprawki i zgodził się też na obniżenie o połowę drugiej raty należności.
Słynny „Stańczyk” Matejki zakupiony został w 1863 r. za 2000 rubli przez Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie do rozlosowania wśród członków Towarzystwa. Płótno wylosowane przez p. Korytko z Kołomyi było przechowywane w złych warunkach. Porysowane i zawilgocone zostało wysłane przez właściciela do Krakowa w celu konserwacji, a następnie wywiezione do Paryża. Na licytacji w 1881 r. nabył je notariusz warszawski Michał Józefowicz-Chlebnicki. Dziesięć lat później odkupił je za osiem tysięcy rubli Korwin-Milewski. Udostępnił on płótno publiczności w swoim pałacu kolekcjonerskim w Wilnie, który od 1890 r. pełnił funkcję prywatnego „muzeum artystów żyjących”.
Korwin-Milewski nie tylko stale powiększał swoją kolekcję obrazów, ale też chętnie pokazywał je na wystawach. Największe prezentacje kolekcji odbyły się we Lwowie w roku 1894 oraz w Kuenstlerhausie w Wiedniu na przełomie 1895 i 1896 r. Wystawy te przyniosły kolekcjonerowi rozgłos.
Wyjątkową część jego kolekcji stanowił zbiór wizerunków, głównie autoportretów artystów najbardziej cenionych przez Korwin-Milewskiego. Ich listę otwiera autoportret Jana Matejki.
Ideą, przyświecającą hrabiemu Korwin-Milewskiemu, było pragnienie stworzenia podstaw polskiej galerii narodowej. Kolekcjoner planował przekazać swoje zbiory w darze polskiemu narodowi. - Bezskutecznie oferował cały zbiór polskiemu rządowi, następnie Alfredowi Potockiemu. Jeszcze za życia hrabiego rozpoczął się dramatyczny proces wyprzedaży kolekcji, który przyspieszył po śmierci kolekcjonera w 1926 r. – przypomniała kuratorka Renata Hiersberger.
Dalsze losy kolekcji były burzliwe; część obrazów przewiezionych do USA przez lata leżała w skrzyniach w porcie Nowego Jorku. Część zbioru zakupił Emil Merwin, adwokat i radca Poselstwa RP w Wiedniu. Po nieudanych negocjacjach z dyrektorem MNW Stanisławem Lorentzem, obrazy trafiły na sprzedaż w galerii wiedeńskiej należącej do Czesława Bednarczyka. Niektóre dzieła udało się nabyć polskim muzeom.
W wyniku dalszych zakupów i darów przez lata do MNW trafiło 37 płócien z pierwotnej kolekcji Korwin-Milewskiego. Do katalogu – jak zaznacza kuratorka - udało się zidentyfikować 150 obrazów z dawnego zbioru 150 dzieł. Na obecnej ekspozycji zgromadzono 73 obrazy spośród nich, a kolejnych 37 przypominają reprodukcje.
Na wystawie, obok prezentacji kolekcji Korwin-Milewskiego, przedstawiona też została niezwykła biografia samego kolekcjonera. Ignacy Korwin-Milewski urodził się w Jaszunach, całe życie czuł się wilnianinem. Był podróżnikiem, fotografem, żeglarzem – posiadał własny jacht „Litwa”. Barwna biografia bogatego arystokraty, właściciela wyspy na Adriatyku, podróżnika i publicysty politycznego o wykształceniu prawniczym jest jednak jedynie tłem – jak zaznaczają organizatorzy obecnej wystawy - do opowieści o wybitnej kolekcji obrazów stworzonej przez bezkompromisowego wizjonera.
- Wybory Korwin-Milewskiego świadczą o niebywałej umiejętności oceny wartości artystycznej nabywanych dzieł. Czas rewidujący gusta i mody jedynie ugruntował rangę kolekcji. Większość obrazów weszła na stałe do kanonu arcydzieł malarstwa polskiego – podkreśla kuratorka ekspozycji Renata Higersberger.
Wystawę „Kolekcjoner. Ignacy Korwin-Milewski”, która będzie czynna w Muzeum Narodowym w Warszawie od 17 kwietnia do 13 września 2026 r., dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. (PAP)
Anna Bernat
abe/ aszw/ grg/
